تحقق لذت و الم جسمانى در عالم آخرت توقف دارد . شيخ اشراق و اتباع او نيز چون به تجرد مثال و امكان تحقق جسم و الم و لذت جسمانى در نشآت بعد از موت معتقد نيستند و تجرد برزخى را فقط در قوس نزول قايلند ، نمىتوانند به اين برهان استدلال نمايند ؛ چون بهشت و جهنم حاصل از اعمال و افعال و نيات ، همان بهشت يا جهنمى است كه ( أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ ) [ 1 ] . بنابر تجرد برزخى مثال در صعود و نزول وجود ، حشر اجساد و اجسام و معاد جسمانى و نيل به انواع لذات و آلام جسمانى در نظام وجود از طريق مبادى و غايات ، ضرورى و حتمى است [ 2 ] . بنابر آنچه كه ذكر شد ، بيان اين معنا كه : « سمع ، دلالت نمايد بر بعث ابدان و تعلق روح و عود آن به بدن و دخول در جنت حسّيه و درك لذات يا آلام حسى جسمانى . و عقل حكم نمايد به معاد روحانى و نيل به مقامات و مراتب عاليه از درجات روحانيه . و شك نيست كه اين معنا يعنى اجتماع سعادت عقلى و حسى و همچنين جمع ميان آلام روحانى و جسمانى در باب وعد و وعيد ، ادخل خواهد بود . . . » [ 3 ] ، از مناقشات خالى نمىباشد . و از براى صاحب گوهر مراد كه تجرد برزخى خيال و وجود عالم اجسام در آخرت را منكر است ، نفعى ندارد [ 4 ] .