اين معنا هرگز مستبعد نمىباشد و مىشود وجودى نسبت به وجود ديگر و حقيقتى از حقيقت ديگر اكمل باشد ، در حالتى كه آن حقيقت از آن اشرف است ، مثل نسبت نفس ناطقهء مستكمل به حكمت نظرى و عملى و نفس كامل بالغ به درجات اكمليت و مرتبهء فوق التجرد ، به عقل مجرد بالفطره ، اين عقل از اين نفس اشرف است ؛ چون ملاك اشرفيت ، دورى از ماده و تنزه از تجسم و تقدّر است و اين نفس از آن عقل اكمل است ، چون مرتبهء وجودى او را واجد است با شىء زايد ، ولى مرتبهء نازل آن ، از ماده تجرد ندارد و اگر از ماده مجرد شود ، از تجرد و تجسم لازم جسم و بدن مثالى و برزخى ، هرگز تجرد حاصل نمىنمايد . بنابراين مشرب و اساس ، معاد جسمانى امرى مسلم است . و بنابر براهين عقليه ، انسان محشور در يوم نشور همان انسان موجود در دار غرور است . و محشور ، حقيقت مركب از جسم و روح و مزدوج از نفس و بدن مىباشد و شخص معاد در قيامت همان شخص متجسم در دنيا خواهد بود ، به نحوى كه هر كه او را در قيامت ببيند گويد : اين ، همان انسان در دنياست روحا و بدنا . مطلب ديگرى كه بايد در اينجا ذكر شود ، آن است كه انسان متحرك به طرف آخرت داراى حركتى است اصلى و ذاتى و جوهرى كه به طرف آخرت روان و متحرك است . و حقيقت او مادامىكه در دنياست ، سيال و غير ساكن است . و نيز داراى حركت ذاتى ديگر توأم با حركت نفسانى عرضى است كه از ناحيهء انبيا و دعات الى اللّه به واسطهء جعل احكام شرعيهء [ 1 ] نازل از جانب حق ، او را به طرف كمال ، سوق مىدهند . و عقل عملى انسان ، از اين ناحيه به مقام فعليت تام مىرسد . و از تكميل قوهء نظريه ، نفس به مقامات عاليه از علم يقين و از ناحيهء