ثابته‌اند . به هر حال اسم رحمان و رحيم مذكور بعد از اسم اللّه از شعب و فروع و سدنهء اين اسم اللّه بشمار آيند و اضافهء اسم اللّه به اين دو اسم داراى جهت و سرّى است ، استعانت به اسم اللّه - و ذكر اسم الرحمن و الرحيم ، بعد از اين اسم ، از حقيقتى حكايت نمايد . و نيز ذكر اسم « الرحمن » و « الرحيم » در سورهء حمد ، بعد از اسم اللّه و اسم رب مضاف به عالمين ، به اعتبار جهت و خصوصيت يا جهات و خصوصيات حاكى از سرّ و رمز الهى است بلكه متضمن اسرار است . هر اسم كلى و مطلق كه داراى فروع و شعب و اظلال و اشباح است ، در مقام تجلى و ظهور و بروز در مقام اظهار خواص ، بدون تشأن و تقيّد ، از اسماى جزئى ممتاز نمىشود ، لذا در سورهء حمد ، اسم كلى و جامع اللّه ، به اسم « رب » مضاف شده است ، و نيز از آنجا كه حقيقت حمد نيز از حقايق مطلقه و كليه و داراى مراتب و شئون و ظهورات مختلفه است ، و مرتبهء اول ظهور آن عبارت است از حمد حق ذات خود را در مقام احديت و واحديت به اعتبار ظهور حق به اسم « المتكلم » جهت اظهار و ابراز كمالات ذاتيهء خود از موطن غيب به مرتبهء شهود المفصّل مجملا في الأحدية ، و مشاهدة المجمل مفصّلا در مقام واحديت ، جهت اظهار كلمات وجوديه . و اين ، اتم اقسام و اعظم انحاى حمد است ، لذا در جاى خود گفتيم كه اصل « حمد » داخل مقوله‌اى از مقولات نمىباشد . حقيقت كلى حمد به حسب مفاد از آيه شريفه به اسم جامع اللّه مضاف مىشود و اسم كلى اللّه در بسمله و در سوره حمد به رحمان و رحيم اضافه شده است ، با اين فرق كه حمد در سورهء مباركه ، بعد از اضافه به اسم اللّه ، به اسم ربّ متعيّن و ممتاز گرديده است . در هر صورت و على أيّ نحو فرض ، هر حقيقت كليهء الهيّه ، در مقام ابراز و اظهار خاصيّت ، و در مقام تعيّن ، به يكى از حقايق جزئى و به يكى از اسماى الهيه ، مقيّد و ممتاز مىگردد و اين معنا به اعتبار تبعيّت از اصل وجود و حقيقت مطلقهء هستى است كه در مقام تعيّن ، به يكى از قيود و لوازم لازم تعيّن ، متعيّن و