صورت ، در مقام غيب ذات نفس ، عين وجود نفس و در مقام نازل و مرتبهء واحديت نفس ، صورتى است كه با شىء خارجى منشأ انتزاع ، متماثل و بر آن منطبق مىشود و نفس ، از باطن وجود خود و باطن باطن وجود خود كه مثال يا عقل باشد ، تغذّى مىنمايد و اين حكم ، به نحوى تمامتر و كاملتر در عقل و تعقلات نفس جارى و سارى است . و برخى از ابناى تحقيق ، مبدأ غذاى صورى و مادى را نفس مىدانند . بنابراين ، هميشه حصول صور عقليه و خياليه ، از تحول ذاتى نفس ، حكايت مىنمايد و اين صور حاصله كه ريشه و اصل آن در غيب وجود نفس كامن است ، سمع عقلى و بصر معنوى نفس به شمار مىروند و به همين لحاظ بين نفس و صور حاصل از تجلى و ظهور نفس به صور خياليات و عقليات يك نحو اتحادى وجود دارد - و إن سألت الحق - نفس ، با اين صور ، در دو موطن و مشهد متحد است : يكى در مرتبهء غيب نفس كه صور متكثره ، به وجودى واحد ، در صميم ذات و صريح وجود نفس موجودند . و در مرتبهء ديگر ، نفس ، به وجود خود بالذات در اين صور متجلى و سارى است و اصل محفوظ در اين صور ، محسوب مىشود و در دو موطن ، نفس با اين صور اتحاد دارد . اتحاد آن در غيب وجود نفس ، واضح و ظاهر است . و اتحاد در موطن دوم به تمامى اتحاد صور با غيب وجود نفس در صريح وجود نفس نيست ، ولى ظل وحدت نفس است با صور متخيّله يا معلّقه كه اين دو مرتبه مصداق همان حصول كثرت در وحدت و وحدت در كثرت است و اتحاد ، در اين دو مرتبه مصداق دارد و به نظر تحقيق ، صور مادى نيز با ماده متحدند . چون نفس در اوايل ادراكات ، چندان قوت وجودى ندارد و تجلى آن در صور ، ضعيف است ، برخى از اهل تحقيق گفته‌اند : صور عقلى ، رشح وجود عقل مجردند و به طور مسلم صور خيالى و عقلى ( چون نفس ، از ماده مجرد است ) مرتسم و حالّ در نفس نمىباشند ، در موطنى ، وحدت حاصل است و در