نفس ، بيان كرده و فرموده است ، اين برهان ، فقط تجرد خيال را اثبات مىكند . و حق با آن حكيم علامه است . بر اين برهان اشكالاتى كرده‌اند كه ما ، در مباحث گذشته آنها را تقرير نموديم . يكى از اشكالات را صاحب كتاب مباحث نقل كرده و گفته است : « هذا إشكال قويّ جدّا و لم يظهر لي بعد عنه جواب يمكنني أن أذكره في كتابي هذا . . . » . اشكال ، آن است كه صور خياليه ، در نفس بايد داراى امتداد در جهات و زياده در جوانب و در مقام حلول در نفس ، صورتى شخصى و متميز و داراى وضع باشد و چنين صورتى در مقام حلول در نفس سبب شود كه نفس به آن صورت متشكل شود ، چون در غير اين صورت ، صورت مربع مثلا در نفس حاصل نشده است . جواب اين قبيل اشكالات ، روى اصولى كه صدر الحكماء مقرر فرموده ، واضح و آشكار است و چندان قوتى در اين قبيل از مناقشات وجود ندارد ، ولى امثال صاحب مباحث از درك اين قبيل از تحقيقات عاجزند و ندانسته‌اند كه نفس نسبت به مدركات خود داراى سمت خلاقيت است و اصولا حقايق مجرده ، مصدر معاليل خود مىباشند و صور ادراكى ، به نفس قيام صدورى دارند و قيام به نحو حلول اختصاص به ماديات دارد . صدر المتألهين در جواب گفته است : حضور صور علمى از براى عالم مدرك اين صور ، لازم نيست به نحو حلول باشد ، بلكه حصول صور علمى جهت نفس به يكى از اقسام و انحاى سه‌گانه است : يا به نحو يكتايى و عينيت در صورتى كه عالم و معلوم به يك وجود موجود باشند مانند علم نفس به ذات خود ، يا به نحو حلول ، مثل علم نفس به صفات خود و علم نفس به صور عقلى و حصول صور عقلى از براى نفس عاقل ، يا به نحو معلوليت - كما في علم اللّه بالممكنات بصورها