ممتزجه و تركيب حاصل از امتزاج و به قول مشهور حصول صورت مزاج - اين صور ، حادث مىشوند و يا آن كه صور ، خلع نمىشوند بلكه حدوث حالت توسط ، منشأ مىشود كه اين كيفيت متوسطهء حاصله ، محل صورتى معدنى و يا نباتى مثلا واقع شود ، بلكه تركيب از چند عنصر معين ، سبب پيدايش صورت مبدأ افاعيل و منشأ آثار و شرط حدوث صورت و سبب حصول مبدأ فعليتى كه اثر مترتب بر آن ، غير اثر خاص اجزاء مركب باشد ، نيست بلكه دو عنصر و كمتر نيز امكان دارد به علت علل و اسباب خارج ، در كيفيت فعل و انفعال ، قبول تغيّر حال نموده و به صورتى منقلب شود كه مبدأ آثار نوع خاص گردد . اين ، يكى از مسائل مهم است كه بايد مورد توجه قرار گيرد و بايد در آن بحث شود كه آيا يك عنصر ، امكان دارد به واسطهء انفعال از امور خارج از ذات خود و قبول كيفيت انفعالى و فعلى ، مبدأ حصول نوعى از انواع شود و يا آن كه در حصول نوع منشأ آثار متفنّن ، تركيب از دو عنصر ، لازم و امرى حتمى است ؟ آيا در عنصر واحد بدون امتزاج با صورت بسيط ديگر ، صورت نوعيه ممكن الحصول است ؟ يا مبدأ بسيط و واحد مىشود مادهء موجودى شود كه از آن آثار متعدد سر بزند ؟ و اين امكان دارد كه انفعال حاصل از شىء خارجى كه جزء عنصر محل حدوث صورت نوعى نيست و امرى كه خارج از وجود عنصر مبدأ حصول نوع است ، شرط حدوث صورت نوعى را فراهم نمايد ؟ در اين مقام زيادتر از اين مىتوان بحث كرد . نگارنده ، در حواشى خود بر يكى از رسايل ملا صدرا ، در اين باب مفصل بحث كرده است . بحث و تحقيق بنابر آنچه كه ذكر كرديم ، اين مسأله روشن شد كه بقاى صور عناصر ، در ممتزجات و مركبات حقيقى و عدم بقاى آن چه معنى دارد . نگارنده ، در حواشى خود بر رساله ، مفصل بيان كرده است كه بعضى از اشكالات شيخ بر قول كسانى