شرط حصول صور نوعيه در مواد است به شرط آن كه از امتزاج صورتهاى عنصرى و بسايط ، كيفيت متوسطى به نام مزاج ، حاصل شود تا صور نوعى در امزجهء حاصل از عناصر ، حلول نموده تا مبدأ آثار و مصدر افاعيل مخصوص به آن نوع شود . اما مسأله تصغّر اجزا و عنصريات بسيط چه نحو است ؟ و تصغّر اجزا شرط جهت حصول مزاج قوى است [ 1 ] نه شرط از براى حصول نفس مزاج ؛ چه آن كه منشأ احتياج به تصغّر اجزا ، فعل و انفعال تام تمام است و حدوث فعل و انفعال اگر چه به نحو ضعيف باشد ، مبتنى بر تصغّر اجزا نمىباشد . آنچه كه در اين باب مىتواند شرح كلمات حكيم مؤسس آقا على مدرس باشد ، آن است كه در مركبات حقيقى بايد اجزاى مركب - چه اجزاى بسيط كه مبدأ حصول مزاج و منشأ تحقق ماده جهت حصول صور نوعى و چه ماده و هيولاى قابل صورت نوعى - كلا به وجود واحد موجود باشند و داراى وحدت حقيقى موجب حمل برخى از اجزا بر برخى ديگر و بالاخره بايد وجودى واحد ملاك تحقق اجزا به صورت واحد و ميزان از براى انتزاع جهات مختلف باشد . ملاك وقوع زيد مثلا در مقولهء جوهر و متحقق به وجود جزئى واحد ، تحقق انسان است به وجود خاص واحد خارجى مبدأ انتزاع جنس و فصل و تطبيق مفهوم كلى انسان در وجود زيد و مصداق واقع شدن زيد از براى مفهوم كلى حيوان ناطق و انتزاع كلى حيوانى ( جسم نامى حساس متحرك بالاراده ) با حفظ جوهريت معانى منتزع از مصداق واحد و وجود فارد . از اينجا شخص خبير متفطن مىشود بر عدم بقاى صور عناصر به نحو فعليّت و مبدئيت آثار خاص و عدم جواز تحقق مركب حقيقى از عرض و جوهر ،