« فالإنسان ما دام كونه الدنيويّ كالطفل يحتاج بضعف ( لضعف ) وجوده و نقص جوهره إلى مهد كالبدن و مكان كالدنيا و إلى دابّة كالزمان ، فإذا وصل حدّه الجوهريّ و بلغ أشدّه الصوريّ الأخرويّ ، خرج من هذه الدار إلى دار القرار » . شىء متحرك سيال جهت استكمال ذاتى و جوهرى ، مادامىكه در اين عالم شهادت است و داراى حيات دنيايى است ، به غايت خود نرسيده است و اين حركت ، سير و سفر به سوى حق است ، چه آن كه حق اول مبدأ او و آن حقيقت مقدسه نهايت و غايت او نيز مىباشد . لذا ضرورى شريعت است كه دنيا دار قرار نيست و مقدمه آخرت است ، تكاليف شرعى از آن جهت تشريع شده‌اند كه انسان را به كمال برسانند و كمال انسانى در نزديكى به حق است ، لذا در خطاب نبوى وارد است كه - تخلّقوا بأخلاق اللّه - تقوى ، اصل و روح ايمان است . قرب حق ، قرب مكانى نيست بلكه قرب معنوى است كه از سفر معنوى حاصل مىشود و آخرت ، نشأت وصول به غايات و نيل به ثمرات افعال و عبادات و نيّات است ، لذا در آخرت ، انزال كتب و بعث رسل و دعات الى اللّه از باب آن كه آنجا دار رسيدن به ثمرهء اعمال است ، امكان ندارد ؛ چه آن كه جهت قوه و استعداد و هيولى ، اختصاص به دنيا دارد نه آخرت ، لذا در آنجا تكامل تدريجى نيست و آنچه كه در آنجا ظاهر مىشود و بعضى خيال كرده‌اند كه تكامل است ، همان ظهور بواطن و تجلى سراير و مكنونات و ظهور ما كمن في الوجود است نه حركت تكاملى . خروج از اين نشأت به عالم آخرت ، خروج از قوه به فعليت است و رسيدن شىء از نقصان ذاتى به فعليت و تجوهر وجودى و مستكفى بالذات و رسيدن به استقلال وجودى و بىنيازى از حركت و سيلان و در اين حالات آنچه از اين عالم به عالم آخرت منتقل شود ، سهيم است و بين مؤمن و مشرك و كافر و سعيد و شقى از اين جهت فرق وجود ندارد چه آن كه به فعليت رسيدن قواى حيوانى و نفوس بهيمى همان رسيدن از نقص به كمال است ، اگر چه اين استقلال جوهرى مبدأ