صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
219
شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )
هذه اللوازم بالعدد . و بالجملة ، إذا نظرت إلى هوية تلك الصورة الكمالية وجدت هذه الآثار اللازمة متحدة بها موجودة بوجودها على وجه ألطف و أبسط و أكمل و أتمّ [ من ] [ 1 ] وجوداتها الخاصة المفصّلة ( المنفصلة خ ل ) » . تارة مراد از صورت ، صورت در مركبات عقلى است ، مثل تركب انسان از جنس و فصل ، قهرا مراد از صورت ، فصل حقيقى است . و تمام حقيقت انسان ، فصل اخير آن مىباشد كه نفس ناطقه و يا حقيقت ناطق باشد . تارة اراده مىشود از صورت ، جزء خارجى مركب حقيقى ، مثل انسان و در مسأله معاد جسمانى ، آنچه كه بايد در اينجا از آن بحث شود ، صورت خارجى انسان است كه حلول در ماده دارد ؛ لذا بايد گفت شيئيت بدن و هويت و وجود و حقيقت آن و بالجمله آنچه كه مصحح صدق بدن است ، صورت مبدأ و فعليت آن مىباشد . هر چه كه اراده شود در مقام ، مىگوييم هويت و حقيقت بدن بسته به صورت بدنى است يعنى صورت نوعيه آن و صورت شخصيه آن كه عبارت است از شكل و هيكل و هيئت و كليه اين امور به نفس ناطقه كه فصل اخير و تمام هويت انسان باشد تقوم دارند و كليه اين مراتب ، داراى بقا و ثباتاند . يعنى زيد موجود در دنيا كه در آخرت محشور مىشود ، داراى بدن است با اشكال و هيآت و اعراض و تقدّر و . . . و داراى نفس ناطقه است كه با تمام اين احوال يعنى با دارا بودن بدن و لحاظ اشكال و هيآت بدنى و به اعتبار وجدان مدركات باطنى از خيال و حس مشترك و واهمه و عاقلهء مدرك كليات ، به طرف آخرت متحرك و مسافر است . و جميع اين امور كه حقيقت زيد و هويت خارجى يك فرد انسان را تحقق مىبخشند ، باقى هستند بناء على هذا : فالبدن باق بهذيته و حقيقة وجوده الخاص به و لا اعتبار بالمادة في لحاظ الهوية و عدم مدخلية القوة و الهيولى في هوية البدن . على أنّ الوجود الخاص الذي به يطرد العدم هو حيثية هذية زيد و ملاك