تحقق قوس صعود [ 1 ] و رجوع وجود الى ما بدأ منه ، بر حركت در جوهر مبتنى نمىباشد ؛ چون به زعم اين محقق عظيم ، همان طورى كه در نزول وجود ، مراتب مانند عقل و برزخ و ماده بدون ابتناء و توقف بر حركت جوهر متحقق شده است ، در قوس صعود نيز ، امر بر همين منوال است ، غافل از آن كه در نزول نيز تنزلات وجودى ، ذاتى است و وجود سارى در مراتب امكانى ، وجودى واحد و كليه مراتب عقلى و برزخى و نفسى در سلك يك وجود قرار دارند و تجلى و تنزل ، بر ذات وجود وارد مىشود ، در صعود نيز جميع مراتب بايد در سلك وجودى واحد قرار گيرند و ماده در مقام صعود بايد بالذّات قبول تكامل نمايد تا وجود از مقام هيولويت به مقام تجسّم و قابل و ماده از مقام قوهء صرف به مرتبهء فعليّت برسد و تا ماده ذاتا متحول نشود ، از جمادى به مقام نباتى كه مقام كمال جماد و از مقام نباتى به حيوانى كه مرتبهء تام نبات است نمىرسد و از مقام تجسّم به مقام تجرّد و اصل نخواهد شد و ماده ، بدون طى درجات معدنى و نباتى و حيوانى و انسانى و ورود در مقام عقل فعال ، از اين مقام تجاوز ننموده ، به مقام فناى في اللّه كه مبدأ تنزل وجود است و اصل نمىشود تا قوس صعودى حاصل شود . و بالأخره بدون تحول ذاتى و حفظ وجود واحد در مقام مراتب تحول بر سبيل تشكيك و اتصال مرتبهء عالى به دانى ، تكامل حاصل نمىشود و نفس واقع در مقام عقل بالقوه اگر بالذّات قبول تكامل ننمايد ، به عقل بالفعل و جوهر قدسى مبرّا از ماده و تجسم ، متصل نمىشود . و تعقّل ، همان تحول ذاتى به صور مجرد و اتحاد با عقول قدسى است . و سير در صور عقلى اگر كمال ثانى و صور عقلى ، اعراض مرتسم در نفس باشد ، بايد نفس مطلقا از مقام قوه به فعليت نرسد و ذات نفس از مرتبهء خود تجاوز ننموده دائما در مرتبهء خاص متوقف باشد .