در زمرهء موجودات زمانى و مادى قرار مىگيرد و از ناحيهء ماده و صور متوارد بر ماده ، داراى تعدد و تكثّر نوعى مىشود ؟ و حقيقتى كه در صميم ذات مجرد است و نسبت به جميع ابدان ( به اعتبار وقوع در عالم عقل محض ) از جهت نسبت ، متساوى است ، تعلق خاص و جزئى آن به بدن خاص و مقيد به چه نحو قابل تصور است ؟ و شىء مجرد كه در صميم وجود ، عقل صرف است ، چگونه از ناحيهء بدن ، محل حوادث جزئى زمانى واقع مىشود و شىء محيط بر زمان و مكان و موجود واقع در عالم عقلانى محض ، بدون عروض جهتى كه در ذات وى حاصل شود ، از ناحيهء زمانيات متأثّر مىشود و صور عرضيه را قبول مىنمايد ؟ در حالتى كه اهل معرفت از قدما و متأخران گويند : سبب هبوط نفس ، نيل به مقام كمال و خلاصى از وجود تبعى و كينونت قرآنى و رسيدن به وجود فرقى يا فرقانى و تحقق به وجود خاص است . و اين امر در صورتى محقق مىشود كه نفس ، بعد از تنزل از مقام عقلانى و مرور در عوالم برزخى به صورت قوة الوجود و هيولى درآيد . به اين معنا كه از مقام عقلانى تنزل نمايد و بعد از طى درجات نباتى و حيوانى و انسانى به مقام فناى في اللّه و وجود جمعى احدى برسد و نيل به مقامات و مراتب ، بعد از قوهء صرف ، فقط از ناحيهء تحقق قوس صعودى حاصل مىشود و لا غير . بنابراين ، موجود بسيط ، بدون تنزل و ظهور در غير ، امكان ندارد كه در سلك حقايق مادى قرار گيرد و بدون طى درجات اخسّ به مقام اشرف برسد ؛ چه آن كه معراج تحليل و تركيب ، وقتى حاصل گردد كه انسان ، بعد از هبوط از مقام عالم اسما و صفات و مرور در مراتب عقول و برازخ مستقر در ارحام و مشيمهء واقع در عالم طبع ، قرار گيرد و بعد از طى درجات طبع ، به مقام نفس برسد و بعد از خلاصى از تبعات نفس و فرار از حجب ظلمانى لازم نفس امّاره و تنوّر به نور عقل ، وارد مقامات عقل و قلب و سرّ و خفى و اخفى گرديده و به مقام فناى في اللّه و بقاى باللّه نايل گرديده و به اعتبار فناى در احديت وجود ، قيامت او قائم