صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

159

شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )

لازم و واجب است . اما اين كه شيخ شهيد فرمود : « الصيصية الإنسانية خلقت تامة الخ » ، در مقام تقرير مقدمهء ديگر ، جهت بيان وجه صحت تناسخ نزولى برآمده است . خلاصهء كلام آن كه : علت تعلق ارواح به اجساد ، فقر و نقص جوهرى و حاجت طبيعى نفوس است كه از اين طريق ، طالب استكمال مىباشند . اولين بنيه و هيكلى كه جهت هبوط نفس از عالم نور محض براى استكمال صلاحيت دارد و كامل‌ترين بدنى كه به استعداد خاص خود از جهت تماميت وجود ، از براى پذيرش نفوس متنزل از عالم امر و ملكوت اعلى مهياست ، بدن انسانى است به اين اعتبار كه كاملترين ابدان است . پس اولين منزلگه انوار سپهبدى ، بدن انسانى است . نفس ، بعد از هبوط از جنت نزولى و ورود به عالم ماده و تعلق به بنيه و هيكل انسانى اگر چنانچه به كمال خاص خود نرسد و از ناحيهء عقل نظرى و عقل عملى محيط به معقولات نباشد و به مقام ترفع از شهوات نرسد و اشواق جسمانى و انجذاب به سوى اجسام در وجودش راسخ گردد و بالأخره از مقام اول خود نيز متنزل شود و منغمر در شهوات و محاط به هيآت شهوى و غضبى و از ناحيهء اكتساب صفات رذايل منغمر در صفات بهايم گردد ، ناچار به ابدان مناسب با اخلاق و ملكات و عادات مكتسب منتقل شود و به اعتبار اخلاق و ملكات و عادات مكتسب از بهايم ، حيوان و سبع بالفعل گردد . و صلاحيت تعلق به بدن انسانى از او سلب شود . و اين ، مسلم است كه نفوس و ارواح متعلق به ابدان بهايم و جانوران و درندگان ، استعداد ترقى به درجات انسانى را فاقدند ؛ چون در مدت تعلق به ابدان بهايم ، از ناحيهء كسب خلقيات ، از درجات انسانى انحطاط حاصل نمود و به واسطهء مزاولت در اعمال بهايم ، علاقهء تعلق به ابدان حيوانى در وجودش راسخ و مستحكم شد . اما اين كه فرمود : بدن و جوهر غاسق ، سبب انجذاب نفوس مجرد و ملكوتى است ، مطلب درستى نيست . و از اين ناتمام‌تر مطلب ديگر اوست كه فرمود :