تام الوجود به بدن افاضه شود و مدتها - چه از ناحيهء عدم صلاحيت طفل مثلا جهت به كار بستن قوهء عاقله و چه از ناحيهء عدم توجه نفس به اعتبار اشتغال به تدبير بدن - از تعقل ، معطل الوجود باشد - چه آن كه مجرد تام ، موجودى است كه خود و علت خود را تعقل نمايد و شوق و اراده و عشق به كمال در نهاد وى بالفعل باشد ، طالب كمال وجودى و شايق به تحصيل كمالات و حفظ خود و كمالات خود بوده - تحقق نفس و تعلق آن به جنين ، ملازم است با عاطل و باطل بودن آن ؛ لذا قالوا : النفس إنّما تبقى بالصور المرتسمة فيها ، فالخالية عنها معطّلة و لا معطّل في الوجود . چه آن كه تعلق نفس به بدن ، امرى طبيعى است نه ارادى و در طبايع ، معطل الوجود وجود ندارد . ديگر آن كه اگر نفس در مقام صريح ذات ، مجرد تام است و قواى جزئى آن فرض آن است كه مادى و غير باقى است ، با فناى قوهء خيال و بوار محل خيال - قوهء متخيّله - جهت مصحح اضافهء نفس به قواى جزئى با بطلان قوا فانى مىشود ، آنچه كه باقى مىماند نفس مجرد است با عوارض قائم به آن كه از بدن و قواى جزئى ناشى شده است . حق آن است كه به حسب براهين عقلى و متواترات از مأثورات صادر از اهل عصمت و طهارت ، بين عالم دنيا و عالم ماوراى طبيعت ، عالمى متوسط به نام عالم برزخ و مثال موجود است . و از آن جايى كه صعود بر طبق نزول است و طفره در تنزلات و ترقيات وجودى و حركات طبيعى و ذاتى محال است ، قوهء مدرك و حافظ جزئيات ، از ماده تجرد دارد . و تجرد ، انحصار در تجرد عقلانى ندارد . و نفوس شايق به ابدان و منغمر در صور جزئى جسمانى ، به اجسام برزخى حاصل از تجسم اعمال و نيات تعلق دارند و جهت جزئيت نفس كه همان جهت تجرد خيالى و برزخى آن باشد ، هرگز فانى و معدوم نمىشود . و لذّات اخروى و آلام دار آخرت و نشأت ديگر ، در لذات و آلام عقلى منحصر نمىباشد . و هر نفسى در آخرت به بدنى عين بدن دنيوى از جهت صورت و تقدر و تشكل و