مانعى ندارد . از سوى ديگر اين مسأله مطرح مىشود كه آيا در مسائل اعتقادي علم قطعي لازم است يا آنكه ظنّ وگمان قوى هم كفايت مىكند . وبالآخرة بايد ديد كه أصولا آيا مىتوان همهء مسائل اعتقادي را در حوزهء فعاليت عقل مورد بحث وبررسى قرار داد ، يا آنكه برخى از اين مسائل جز از طريق نقل به دست نمىآيند ؟ شيخ أعظم انصارى - قدّس سرّه - « 1 » پس از ذكر ديدگاههاى مختلف صاحب‌نظران در اين زمينه - كه شش نظريّه مىباشد - مىفرمايد : « مسائل أصول ( اعتقادي ) دين بر دو گونه‌اند ومراد از آنها كليهء أموري مىباشد كه مطلوب از آنها اوّلا وبالذّات ، جز اعتقاد درونى وپايبندى ظاهري نيست ؛ اگر چه ممكن است وجوب اعتقاد به اينگونه مسائل در بعضي از موارد ، آثار عملي در پى داشته باشد . اين دو دسته عبارتند از : 1 - مسائلي كه اعتقاد به آنها بر شخص مكلّف واجب بوده وشرط اين وجوب ، آگاهى وعلم قرار داده نشده است . مانند معارف حقيقي دين . در اين صورت تحصيل آگاهى نسبت به آنها به عنوان مقدّمهء واجب ، ضرورت پيدا مىكند . 2 - مسائلي كه اعتقاد به آنها در صورتي واجب مىشود كه علم نسبت به آنها پيدا شود . مانند تفصيل برخى از اعتقادات . » « 2 » گذشته از اين تقسيم ، تقسيم ديگرى نيز دربارهء مسائل اعتقادي انجام مىگيرد وآن اينكه برخى از عقايد را به هيچ روى نمىتوان به استناد سخن پيامبر يا جانشين أو ثابت كرد . امّا برخى ديگر را فقط با اعتماد بر گفتار فرستادگان الهى مىتوان پذيرفت . در اين ميان مسائلي نيز يافت مىشوند كه دستيابى به حقيقت آنها از هر دو راه ممكن است . علّامه حلّى در كتاب ارجمند « أنوار الملكوت في شرح الياقوت » « 3 » ملاك تشخيص اين قبيل مسائل را چنين بيان مىكند :

--> ( 1 ) - شيخ مرتضى بن محمّد امين دزفولى انصارى ( 1214 - 1281 ) از بزرگترين فقها وصاحب‌نظران علم أصول اماميه بوده است كه أو را در علم أصول ، مؤسّس مىدانند . دربارهء شخصيّت كم نظير اين عالم وارسته به كتاب « زندگانى شيخ انصارى » نوشتهء آقاى مرتضى انصارى وساير كتب تراجم رجوع شود . ( 2 ) - فرائد الأصول / 273 ( 3 ) - كتاب « الياقوت » نخستين كتاب كلامي شيعهء اماميّه است كه به شيوهء متداول متكلّمين نگاشته شده است . مؤلّف كتاب أبو إسحاق إبراهيم بن نوبخت بوده كه بنا به گفته عباس اقبال در « خاندان نوبختى » در نيمهء اوّل قرن چهارم هجرى مىزيسته است . علامهء حلّى - رضوان اللّه عليه - به دليل موجز بودن عبارات آن ،