علّامهء مجلسي در « بيان » حديثي از پيامبر گرامى - صلّى اللّه عليه وآله - كه در آن از جدال مذهبي منع شده است ، مىنويسد : « از اخبار شريف چنين دانسته مىشود كه مناظرات كلامي در صورتي ناپسند ومذموم هستند كه مقصود از آنها غلبهء يكى بر ديگرى ، اظهار كمال ، فخرفروشى يا تعصّب فرقه‌اى وترويج عقيدهء باطل باشد . امّا هرگاه مناظره با هدف آشكار كردن حق ، بر طرف ساختن باطل ، پاسدارى از حريم دين وراهنمايى گمراهان باشد ؛ بىترديد اينگونه مناظرات از بزرگترين پايه‌هاى دين است . البتة تشخيص بين اين دو نوع بسيار مشكل وتوانفرساست وچه بسا انسان در آغاز امر گرفتار اشتباه شود . به ويژه آنكه نفس آدمي در اين زمينه نيرنگهايى پنهان را بكار مىگيرد كه رهايى از آنها جز به فضل حقّ متعال ممكن نيست . » « 1 » سه - بحث پيرامون عقايد ديني ، بخصوص نسبت به مسائل عقلي در توان همهء معتقدان به دين نيست . وتنها كساني مىتوانند اين مهمّ را انجام دهند كه هم استعداد بررسى عقايد مختلف را داشته وهم از قدرت بيان واستدلال برخوردار باشند . چرا كه در غير اين صورت ممكن است باطل‌گرايان بر پيروان مذهب حقّ فائق آيند ودر آنان ايجاد شكّ ودودلى بنمايند . « 2 » بدين جهت در بسيارى از روايات از مباحثات كلامي جز در صورت

--> حديث 46 ، 138 حديث 49 ، 139 حديث 56 و 140 حديث 61 . ( 1 ) - بحار الأنوار 2 / 127 ذيل حديث 3 . ونيز در باب آفات وشروط مناظره ديني ر . ك . المحجّة البيضاء 1 / 99 - 108 . ( 2 ) - براي مثال : « عن عبد الأعلى قال قلت لأبى عبد اللّه عليه السّلام : انّ الناس يعيبون علىّ بالكلام . وانا اكلّم النّاس . فقال : امّا مثلك من يقع ثمّ يطير فنعم ، وامّا من يقع ثمّ لا يطير فلا ( بحار 2 / 136 حديث 38 به نقل از رجال كشى ) . ونيز ديده شود : همان كتاب / 125 ح 2 ، 136 ح 39 تا 44 . بطور كلّى آنچه دانستنش بر همگان فرض است وبايد دربارهء آن يقين داشته باشند ، اعتقادات اوّليه واصلى يعنى أصول دين است وبس . فيض كاشاني در كتاب ارزشمند « المحجّة البيضاء » 1 / 257 - 259 سخنى را از خواجهء طوسي - طاب ثراه - نقل مىكند كه ترجمهء فراز نخست آن اينست : « اى برادر من - كه خدا تو را تأييد كناد - بدان كه كمترين چيزى كه اعتقاد به آن بر مكلّفين واجب است ، همان شهادت بر يگانگى خدا ورسالت خاتم أنبياء مىباشد . پس اگر پيامبرى آن حضرت را باور كرد ، لازم است كه فرموده‌هاى ايشان را در باب صفات حقّ متعال ، قيامت وتعيين امام معصوم بپذيرد . همهء اينها در قرآن بدون آنكه نياز به افزايش مطلبي يا اقامهء برهان باشد ، آمده است . امّا دربارهء آخرت بايد به بهشت ، دوزخ ، حسابرسى وغير آنها معتقد شود . وامّا دربارهء صفات خدا بايد بداند كه خدا زنده ، توانا ، آگاه ، مريد ،