ملازمتش بودند وبعد از ادراك آن سعادت عظمى از شعشعه ضمير فيض آثارش اقتباس أنوار كمالات مىنمودند . أو نه فقط در عصر خود قبله گاه محققين وپژوهندگان بود ، پس از در گذشتش نيز انديشه‌هاى بلندش در محافل علمي بر سر زبانها در بحث وگفت وگو مورد تجليل وستايش بود . بعد از يكصد وشصت سال از در گذشت وى در حوزهء علمي وفلسفي أصفهان حتى فقها وأصحاب حديث وروايت ، چون علامه بزرگوار مجلسي دوم - ( م . 1111 ) أعلى اللّه مقامه الشريف - در مصنّفات خود در مطالب عقلي به گفتار وى استناد مىجويند . « 1 » ويا عالم جليل جامع علوم معقول ومنقول ملا إسماعيل خواجوئى أصفهاني ( م . 1173 ) در رسالهء ابطال زمان موهوم در مسأله حدوث دهري مىفرمايد : وبما فصّلناه ظهر أنّ القول بالحدوث الدّهرى ليس ممّا اخترعه السيّد السّند الدّاماد رحمة اللّه عليه كما ظنّ ، بل هو قول منصور مشهور في السّلف ، وممّن قال به من الخلف الحضرة الجلاليّة المحمديّة ، خلّدت إفاداته في رسالة فارسيّة له . « 2 » عصر دوانى در آن أيام كه مىبايست وى در كمال آرامش به تفكر وتعليم وتدريس سر گرم باشد ، ومىدانيم علوم عقلي بيشتر چنين زمينه‌اى را مىطلبد مع الأسف عصري است در آميخته به اضطراب وتزلزل وقتل وكشتار وفرو پاشى . كسروي در مقاله‌اى چنين مىگويد : اگر تاريخ إيران را از زمان سلجوقيان تا زمان صفويان جست وجو نماييم در اين چند

--> ( 1 ) رجوع شود به بحار الأنوار كتاب توحيد ، ج 3 ، صفحات 233 - 289 وج 54 صفحات 261 - 265 - 294 - 295 - 299 در بحث حدوث عالم ودر ديگر آثار وى مثل مرآة العقول وشرح صحيفهء سجاديه وغيره . ( 2 ) با آنچه ياد كرديم معلوم شد كه حدوث دهري از مخترعات ومبدعات سيد سند مير داماد نيست چنانكه بعضي گمان برده‌اند اين انديشه فلاسفه پيشينيان است كه از متأخرين آنهاست حضرت جلال الدين محمد دوانى جاودان باد آثار وإفادات وى .