هرگاه زائل شده معتقد شويم كه جوهر است . پس اگر وجود هر شيء عين وى بودى بايستى در نزد زوال اعتقاد بعرضيّت آن علّت اعتقاد بوجود هم زائل شدى وحال آنكه اعتقاد بوجود بر حال خود باقي است كما كان . وأيضا مفهوم وجود قابل انقسام است به سوى اقسامى مانند انقسام وى به سوى وجود واجب ووجود ممكن وانقسام وجود ممكن به سوى وجود جوهر ووجود عرض وهكذا . وتقسيم عبارت است از ضمّ قيود متخالفة به سوى مقسم واحد تا حاصل شود از انضمام هر قيدى قسمي . پس لا بدّ است از اشتراك مقسم بين الاقسام . پس وجود بايد مشترك معنوي باشد بين الموجودات نه مشترك لفظي . وصرفه بعضهم عن الظّاهر بانّ مرادهما بالمعيّنة عدم التّمايز الخارجي إذ ليس في الخارج شيء هو الماهيّة واخر قائم بها قياما خارجيّا هو الوجود ( مثل الجسم والبياض ) « 1 » . كما يفهم من تتبّع دلائلهم . چون ظاهر از كلام شيخ أبو الحسن اشعرى وأبو الحسين بصرى اين است كه مفهوم از وجود ومفهوم از ماهيّت شيء واحد است وتمايزى ندارند نه در خارج ونه در ذهن چنانچه مقتضاى اشتراك لفظي است واين مطلب واضح البطلانست . زيرا كه بالبديهة معناى وجود غير از معناى ماهيت است وامتياز بحسب مفهوم بينهما ضروري است در نزد عقل از اينجهت بعضي از اتباع اشعرى كلام شيخ اشعرى را صرف از ظاهر نموده تأويل كرده‌اند تا راجع شود به سوى مذهب حكماء ومحقّقين از متكلّمين باين طور كه مراد از عينيّت وجود وماهيّت عينيت بحسب خارج است نه بحسب مفهوم . يعنى مصداق وجود ومصداق ماهيّت واحد است اگرچه در معنى ومفهوم مختلفند . واين نيست مگر مذهب حكماء ومحقّقين از متكلّمين . زيرا كه وجود نسبت بماهيّت در نزد اين دو طائفه از قبيل اعراض نيست نسبت به موضوعات كه قيامش بماهيّت قيام خارجي باشد ، بلكه قائلند به اينكه وجود در خارج عين ماهيّت است وعروضش مر ماهيّت را در ذهن است .

--> ( 1 ) ن . ل + مثل الجسم والبياض