طاشكبريزاده در ضمن شرح حالي كه جامى در الشّقائق النّعمانيّه آورده ، سبب پرداختن جامى را به تأليف اين اثر چنين بيان كرده است : المولى الأعظم سيّدى محيى الدّين الفناري روايت كرد كه پدرش ، المولى على الفناري ، كه در زمان سلطان محمّد خان قاضى عسكر بود ، گفت كه « سلطان روزى به من گفت كه نيازى به آن هست كه ميان آنچه كساني كه در علوم حقيقت بحث مىكنند ، يعنى علماى كلام وتصوّف وفلسفه گفته‌اند ، محاكمه‌اى 1 به عمل آيد » . پدرم گفت كه « من به سلطان گفتم كه هيچ كس براي چنين محاكمه شايسته‌تر از مولى عبد الرّحمن جامى نيست » . وسپس گفت « پس سلطان محمّد خان فرستاده‌اى را با هدايا نزد أو فرستاد واز أو خواست كه كتابي در اين محاكمه بنويسد . جامى رساله‌اى نوشت ودر آن ميان آن گروهها دربارهء شش مسأله 2 واز جمله مسئلهء وجود داورى كرد . آن را نزد سلطان فرستاد ونوشت كه اگر مورد قبول واقع شود ، با نوشتن تتمّه‌اى در باقي مسائل آن را كامل خواهد كرد . واگر مورد قبول واقع نشود ، تلف كردن عمر براي بازماندهء آن سودى نخواهد داشت . ولى اين رساله زماني به استانبول رسيد كه سلطان محمّد خان از دنيا رفته بود » . مولى محيى الدّين فنارى گفت كه اين رساله نزد پدرش باقي ماند ، وگمان مىكنم كه گفت اكنون هنوز نزد خود أو است 3 . كمترين شكّى نيست كه رساله‌اى كه ذكر آن در اين گزارش گذشت ، همان الدّرّة الفاخرة است ، چه هيچ رسالهء ديگرى از جامى را نمىتوان گفت صورت محاكمهء متصوّفان ومتكلّمان وفيلسوفان دارد . آنچه اين مطلب را تأييد مىكند اين است كه همين فقرهء نقل شدهء از الشّقائق النّعمانيّه بر صفحه‌هاى عنوان دو نسخه از نسخه‌هايى كه براي