اما واجبست كه آنچنان باشد كه در وقت سجده كردن از بأم خانه كعبه قدرى در قبله أو باشد وهمچنين اگر در اندرون خانه كعبه باشد ورو به جانب در خانه نماز كند واجبست كه قدرى از آستان در كعبه در قبله أو باشد واما شخصي كه نزديك خانه كعبه باشد به حيثيتي كه كعبه را تواند ديد مثل مردمى كه در مكة اند بر أو لازم نيست كه در وقت نماز خانه كعبه را ببيند اما برو واجبست به طريقي نماز گذارد كه اگر از ميان دو قدم أو تا به ميان پيشانى أو در وقت سجود خطى بكشند آن خط راست به خانه كعبه بخورد وببايد دانست كه از خانه كعبه تا آسمان وتا زير زمين تمام حكم خانه كعبه دارد پس اگر شخصي كه بر كوهى كه در شهر مكة است يا در چاهى عميق نماز كند نماز أو صحيح است اگر چه خطى كه از ميان دو قدم أو به طريقي كه مذكور شد بكشند بر عين خانه كعبه نخورد اما هر گاه به آنچه در حكم خانه كعبه است مىرسد كافيست ونماز درست است واما آن شخصي كه از شهر مكة دور است به حيثيتي كه ديدن خانه كعبه أو را ممكن نيست مثل آنكه در شهرهاى ديگر باشد قبله أو عين كعبه ( 1 ) نيست بلكه جهت كعبه است يعنى جانبي كه خانه كعبه در أو است نه همه آن جانب بلكه آن مقدار از آن جانب كه مصلى در هر جزئي از اجزاى آن تجويز كند كه خانه كعبه در آن بوده باشد وجزم كند كه از آن مقدار بيرون نيست وآن را به قبله مساجد وقبرهاى مسلمانان معلوم مىتوان كرد وبه علاماتى كه در ميانه فقها مشهور است نيز معلوم مىشود مثلا علامت قبله بعضي از عراق عرب مثل بغداد آنست كه جدى را بر پس دوش راست بگيرند وعلامت بعضي ديگر از آن بلاد مثل شهر موصل آنست كه مشرق را بر جانب چپ ومغرب را بر جانب راست بگيرند وعلامت قبله بعضي از بلاد شام آنست كه جدى را بر دوش چپ گيرند وعلامت بعضي از آن بلاد آنست كه سهيل را در وقتي كه به غايت بلندى رسد در ما بين چشمها گيرند وعلامت بلاد يمن آنست كه سهيل را در وقت مذكور در پس سر ما بين دوشها گيرند وأكثر اين علامات از علم هيئات معلوم شده ودانستن قبله اعتماد بر اين علم جايز است ( 2 ) اما اگر شخصي در صحرا باشد واز علامات قبله چيزى ظاهر نباشد وشخصي يافت نشود كه از قول أو ظن قبله به هم رسد بر آن شخص واجبست كه نماز را چهار نوبت به چهار جهت بگذارد اگر وقت وسيع باشد واگر وقت تنگ باشد به هر قدر كه وقت گنجد نماز گذارد اگر چه يك نوبت باشد به هر جهت كه خواهد فصل اگر بر شخصي بعد از آنكه نماز گذارده باشد ظاهر شود كه در حال نماز روى أو به قبله

--> ( 1 ) قبله كسى كه از شهر مكة دور است نيز عين كعبه است ولى كفايت مىكند ايستادن به جانب أو عرفا ومستقبل عرفى كعبه بودن صدر دام ظله . ( 2 ) يا حصول مظنه در جائى كه به آن اكتفا مىتوان نمود صدر دام ظله .