شمس الدين محمد بن احمد خفرى
62
تعليقه بر الهيات شرح تجريد ( فارسي )
هنگام نزد محقّقان ، آن امر ، نفس ذات واجب تعالى خواهد بود كه قادر بر تأليف كلمات است . و امّا شرح خفرى بر بيان قوشچى دربارهء قدح معتزله بر صغراى قياس أوّل چنين است : اگر از « تكلّم » صفت غير حقيقيه را اراده كنيم ، خدشه بر صغراى قياس أوّل وارد خواهد شد . امّا اگر از « تكلّم » صفت حقيقيه را اراده كنيم ، در اين هنگام ، ايراد وارد بر صغراى قياس أوّل دفع خواهد شد . معتزله براى إثبات رأى خود در مورد كلام حقّ تعالى ، شش وجه بيان كردهاند كه قوشچى هر شش وجه را مطرح كرده و در پيرامون آنها به بحث پرداخته است . خفرى نيز اين وجوه را بتفصيل توضيح داده است كه ما پس از ذكر وجوه معتزله به توضيح بعضى از آن موارد مىپردازيم . وجه أوّل : ضرورت دين پيامبر ( ص ) و اعتراف عوام و كودكان بر اين امر است كه قرآن كريم ، كلام حقّ تعالى است و از حروف مسموع ، تأليف يافته است . لذا گذشتگان و صاحبان علم بر اين كلام با چنين خصوصيتى اجماع كردهاند . وجه دوم : آنچه مشهور است و به نصّ و اجماع ثابت شده ، اين است كه حدوث از خواصّ قرآن مؤلّف مىباشد و لذا قديم نيست ؛ و ديگر از خواصّ قرآن اينكه ذكر است ؛ و در اين مورد به دو آيه از آيات قرآن كريم استناد مىكنند : 1 . وَ هذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ 2 . وَ إِنَّهُ لَذِكْرٌ اين آيات و امثال آن به شهادت نص ، بر نبى ( ص ) نازل شده و اجماع امّت قائم است بر اينكه اين آيات به زبانها خوانده و به گوشها شنيده مىشود . بر وجه دوم معتزله اشكالات متعدّدى وارد شده كه خفرى آن موارد را بتفصيل بيان كرده و سپس به پاسخگويى از آنها پرداخته است و در پايان نظر خود را اينگونه بيان كرده است : « براى كلام لفظى ، چهار اعتبار وجود دارد كه به سبب هريك از اين