شمس الدين محمد بن احمد خفرى
36
تعليقه بر الهيات شرح تجريد ( فارسي )
است دو قسم از اين اقسام پنجگانه - يعنى قسم دوم و قسم چهارم - از او صادر گردد . بدين طريق وى به بحث قدرت خاتمه مىدهد . 3 - علم واجب تعالى اين فصل دربارهء صفت علم بارى تعالى است . رءوس مطالب در اين فصل به شرح ذيل است : 1 . شرح دليل أوّل خواجه ( - احكام حق تعالى ) 2 . شرح دليل دوم خواجه ( - التجرّد ) 3 . شرح دليل سوم خواجه ( - كيفية قدرته و استناد كلّ شيء إليه ) 4 . شرح چهار پاسخ خواجه از سؤال معترضان : الف ) « و التغاير اعتبارى . » ب ) « تغيّر الإضافات ممكن . » ج ) « لا يستدعى العلم صورا مغايرة للمعلومات الخارجية . » د ) « يمكن اجتماع الوجوب و الإمكان باعتبارين . » مسئلهء علم بارى يكى ديگر از مسائل اختلافى ميان متكلّمان اسلامى است ، به طورى كه برخى از متكلّمان صفت علم را به طور مطلق براى بارى تعالى ثابت مىكنند و برخى آن را به طور مطلق نفى مىكنند و بعضى ديگر قائل به تفصيلند . چون خواجه نصير از مثبتان علم بارى تعالى به طور مطلق است ، ابتدا دلايل إثبات علم بارى را ذكر مىكند كه مجموعا سه دليل است . دليل أوّل ايشان كلامى و دو دليل ديگر فلسفى است . با توجّه به شخصيت علمى خواجه ، او در كتاب تجريد الاعتقاد خود صرفا به عنوان يك متكلّم بحث نمىكند ، بلكه گاه در جهت تقويت مباحث كلامى ، آن را با براهين فلسفى در مىآميزد . به هر حال خواجه پس از ذكر دلايل ، به ردّ شبهات و اعتراضاتى كه مخالفان علم بارى در اين باب وارد كردهاند ،