( 49558 - 49554 ) 1 - اين كه خدا خونها را از ريختن نگهدارى فرمايد ، زيرا اولين چيزى كه در جنگ معمول است وخوف آن مىرود خون‌ريزى است . ( 49564 - 49559 ) 2 - علت حفظ خون كه اصلاح ذات البين است ، درخواست شده ، يعنى خدايا ! ميان ما وايشان را از حالاتى كه مايهء اختلاف است ، حفظ فرما وبه جاى آن الفت وهمبستگى قرار ده . شارح در شرح ذات البين چنين مىگويد : به علت اين كه أحوال اجتماعي همراه با طرفين است لذا بر آنها ذات البين اطلاق شده ( يعنى آن چه در ميان است ) . چنان كه وقتي گفته مىشود : اسقني ذا إنائك ، يعنى بنوشان به من آن چه از آشاميدنى كه در ظرف خوددارى ، به علت اين است كه آشاميدن همراه ظرف مىباشد . معناى ديگر براي ذات البين : اين است كه ذات به معناى حقيقت وماهيت شيئى باشد ، وبين از بينونيت وبه معناى افتراق وجدايى باشد وكلمهء ذات البين يعنى حقيقت اختلاف ومعناى عبارت : ( اصلح ذات . . . ) اين است : خدايا ! حقيقت تفرقهء ميان ما وايشان را اصلاح فرما وآن را به الفت وهمبستگى تبديل كن . ( 49582 - 49565 ) 3 - سپس عاملي كه ريشهء اختلاف وتفرقه را از بن بر مىكند ومايهء اصلاح جامعه مىشود كه همان هدايت وبرگشتن از ضلالت است از خدا خواسته ، تا با شناخت كسى كه حقش ناشناخته مانده ، از بىخبرى نجات يافته واز عداوت ودشمنى برگردد « 3 » . غباوت ( غفلت وبىخبرى ) طرف تفريط از

--> ( 3 ) متن سخن امام ( ع ) بر طبق نسخهء حاضر ومشهور : عن الغىّ والعدوان بوده است ، ولى در شرح ، به غباوه وعدوان تعبير وتفسير شده وفرق ميان دو كلمهء أخير چنين بيان شده است . الف - وقتي كه نقيصهء فكرى فاصلهء زيادى با حكمت داشته باشد ، آن را غباوه گويند ، يعنى سفاهت وكودنى كه جزء رذايل اخلاقى وخويهاى پست است ، در مقابل حكمت كه به معناى كمال دانش وتدبير واز فضايل اخلاقى است . ب - امّا موقعى كه در اجراى عدالت وگرفتن حقّ ، افراط وزياده‌روى شود ، دشمنى وعداوت به وجود مىآيد كه از خويهاى پست اخلاقى است بر خلاف عدل كه از فضايل است . ( مترجم )