( 21122 - 21119 ) فرموده است : وظهرت العلامة لمتوسّمها . يعنى نشانه فرا رسيدن روز رستاخيز ، براي أهل فراست وهوش ظاهر شده ، كه عبارت است از فتنه‌ها وآشوبهايى كه از بنى اميّه وحاكمان پس از آنها در انتظار است ، وذكر نمودار شدن چهره رستاخيز ونشانه‌هاى آن به منظور هشدار دادن وترغيب مردم به عمل براي چنين روزى است . ( 21128 - 21123 ) فرموده است : ما لي أراكم أشباحا بلا أرواح . امام ( ع ) آنان را به سبب اين كه از خرد خود سود نمىبرند ، وبا موعظه ويادآورى به جنبش در نمىآيند به جمادهاى بىروح تشبيه فرموده چنان كه خداوند متعال فرموده است : « كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ « 5 » » . ( 21132 - 21129 ) فرموده است : وأرواحا بلا أشباح . توجيهات مختلفي در اين باره شده است : 1 - اين كه اين جمله وجمله پيش اشاره به نقصان وكمبود آنان دارد ، يعنى برخى از آنها مانند پيكرهاى بىجانند چنان كه پيش از اين گفته شد ، وبرخى ديگر كه جانى در تن واندكى فهم دارند ، توان اين را ندارند كه به جنگ پردازند وبه همراه آن حضرت پيكار كنند ، وهمچون جانهايى هستند كه فاقد بدنند ، بنا بر اين اين مردم برخى در راه افراط وزيادة روى وبرخى ديگر در طريق تفريط وتقصيرند . 2 - گفته شده كناية است از اين كه هنگامى كه براي نبرد با دشمن فرا خوانده مىشوند برخى از آنها درنگ مىكنند وبه پا نمىخيزند همچنان كه تن بىجان وجان بىتن از جا برنمىخيزد . 3 - برخى گفته‌اند مراد اين است كه اين مردم اگر دچار بيم وهراس شوند هوش وخرد خود را از دست مىدهند ، وهمچون كالبدهايى بىجان مىشوند ، واگر

--> ( 5 ) سوره منافقون ( 63 ) آية ( 4 ) يعنى : مانند اين است كه آنان چوبهاى تكيه داده به ديوارند .