ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

94

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

مستلزم اين است كه نمىتوان از طريق حاسّه چشم از أو خبر داد وآنچه از اين باب گفته شود ياوه ودروغ است ، ودر گفتار امام ( ع ) اگر چه ويخبر به صورت مثبت آمده ولى منفى است ، زيرا لازمه آن كه ديدن أو به چشم سر است منفى است واين دو با يكديگر ملازمه دارد . نصب فعل فتخبر كه در جواب نفى واقع شده به أن مصدريّه است كه پس از فا در تقدير است ، واين عبارت صورت قضيّه منطقي شرطيّه متّصله را دارد به اين گونه : اگر خبر دادن چشمان از تو صحيح باشد هر آينه تو را ديده‌اند ، ليكن تو را نديده‌اند پس خبر دادن آنها از تو صحيح نيست ، امّا اين كه فرموده است : بل كنت قبل الواصفين من خلقك تعليلى است براي عدم امكان رؤيت خداوند كه اين نيز مستلزم سلب صحّت اخبار از اوست ، وبايد كبراى آن را در تقدير گرفت ، به اين صورت : هر كس پيش از توصيف كنندگانش باشد ، أو را نديده واز أو خبر نداده‌اند ، ولى ظاهرا اين كبرا از ظنيّات مشهور مىباشد ، وچنان كه مىدانيم از اجزاى قياس خطيبان وسخنوران است . واگر دقّت شود كبراى مذكور كلّى نيست ، زيرا اين كه هر چيزى پيش از ماست خبر دادن از آن باطل است درست نيست ، ليكن مىتوان بيان امام ( ع ) را بر وجه صحيح آن حمل كرد ، بدين گونه كه بگوييم : مراد از اين كه خداوند متعال پيش از توصيف كنندگان خود بوده ، پيشى وتقدّم ذاتي اوست . واين تعريف مستلزم تنزيه حقّ تعالى از جسميّت ولوازم آن ، وامتناع رؤيت أو ، ومتضمّن ردّ اخبار از أو از طريق مشابهت حسّى است . ( 21443 - 21440 ) 12 - لم تخلق الخلق لوحشة : اين بيان اشاره است بر اين كه ذات مقدّس خداوند متعال منزّه است از اين كه به چيزى انس گيرد ويا از چيزى وحشت كند ، وما در ذيل خطبه اوّل در اين باره توضيح داده‌ايم . ( 21447 - 21444 ) 13 - ولا استعملتهم لمنفعة : يعنى : أو نكرده خلق تا سودى كند ، وپيش از اين گفته شد كه جلب منفعت ودفع ضرر از لوازم مزاج وطبيعت آدمي است وخداوند متعال از آن منزّه است .