ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
53
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
امام ( ع ) بعد از توضيح نوع ديانت اعراب جاهلي ، چگونگى وضع خانه وكاشانهء اعراب را بيان كرده كه در بدترين مكانها زندگى مىكردهاند . منظور حضرت سرزمين « نجد - تهامه » « 3 » ويا بطور كلى حجاز بوده است ، اين منطقه را بدترين مكان براي زندگى دانستهاند . فساد وتباهى زندگى عرب جاهلي ، از لحاظ مكانهاى زندگىشان ، بدين سان بوده است كه در ميان سنگهاى سياه سخت ، بىآب وگياه ومارهاى گزندهاى كه زهرشان را علاجى نبوده سكونت داشتهاند . حضرت مارها را ، به ناشنوا بودن توصيف كردهاند ، زيرا مارهاى آن سرزمين به دليل حرارت شديد وخشكى فراوان ، در نهايت قدرت وشدّت گزندگىاند ، چنان كه از گذرندگان وحشتي ندارند ، گويا كر وناشنوايند . آب آشاميدنيشان بدترين وضع را داشته است . آب مورد استفاده چنان تيره وبد رنگ بوده كه حتى آدم تشنه رغبت به نوشيدن آن نداشته ، مگر در مواردى كه بيم هلاكت ومرگ مىرفته است . دليل بدى آب مصرفى آنان ، عدم سكونت عربهاى باديه نشين ، در جايگاهى خاص بوده به طورى كه همواره در حال كوچ از جايى بجايى بودهاند ، واين امر سبب مىشده است كه چاهى را حفر نكنند وآبى جز به همان اندازهء نياز چند روزهشان فرآهم نياورند . وگاهى چنين بوده كه عدّهاى با حفر چاهى ، آب مختصرى فرآهم مىكردند امّا به دليلي نمىتوانستند در آن محل بمانند وتهيه آب را كامل كنند ناچار كوچ مىكردند وگروهى ديگر ، چند صباحى از آن استفاده مىكردند بدين سان ثباتى ، در زندگى عربها نبود تا تمدّنى را ايجاب كنند ؛ مطالعهء تاريخ عرب جاهلي اين حقيقت را بخوبى روشن مىكند . سختى ودشوارى زندگى آنها به لحاظ خوراكشان كاملا روشن است
--> ( 3 ) تهامه : ناحيهايست شامل مكة وشهرهاى جنوبي حجاز : فرهنگ فارسي ( دكتر محمد معين )