زير بيان داشته است : 1 - نتيجهء طبيعي : يعنى زمينهء كار چنان است كه به طور طبيعي اين نتيجة حاصل مىگردد . واين خود به دو صورت است . الف : نتيجهء ذاتي : مانند استقرار يافتن جنگ در محلّى كه پس از حركت طبيعي كه ذاتا انجام داده صورت پذيرفته است . ب : نتيجهء عرضى كه تابع همان نتيجة ذاتي است مانند آن كه سنگ از اين كه شيء در محل خودش استقرار يابد ، مانع باشد . 2 - نتيجهء ارادى : آن نيز مانند نتيجهء طبيعي به دو صورت قابل فرض است . الف : نتيجه‌اى كه شخص پس از اراده بدان دسترسى يابد ، مانند مقصدى كه انسان در مسير حركت بدان مىرسد . ب : غايتى كه لازمهء نتيجهء ذاتي ارادهء شخص است . مانند روشنايى گرفتن از چراغى كه همسايه افروخته ويا مانند مردن پرنده در دام شكارچى از جهت علاقه‌اى كه به چيدن دانه داشته است . شارح بعد از بيان چهار نوع غايت وفايده مىفرمايد : « غاية » در عبارت حضرت به همين معناى چهارم است . با اين توضيح كه محبّت دنيا وفرورفتن در خوشيهاى آن ناگزير لازمه‌اش رسيدن به آتش است ، چنان كه خداوند مىفرمايد : مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ « 9 » آية شريفه ، دنيا خواه را از نعمتهاى بهشت بىبهره مىداند مگر لطف خداوند شامل حال أو شود . در اين جا هر چند مقصود نخستين انسان ، رسيدن به خوشيهاى حاضر

--> ( 9 ) سوره شورى ( 42 ) آية ( 19 ) : كسى كه همّش دنيا باشد به أو دنيا مىدهيم ولى از آخرت بهره‌اى ندارد .