اضافه در وسط كلمه باشد مانند : كبد كبيد : « دشوارى سخت » . ويا در آخر كلمه افزوده شود مانند سخن بعضي از عرب : فلان سال من احزانه ، سالم من زمانه : « فلانى چون از غمهايش مىگذرد از روزگار در أمان است » . ومانند شعر أبى تمام : يمدّون من أيد عواص عواصم * تصول بأسياف قواض قواضب « 19 » در مثال أول بين سال وسالم ودر مثال دوّم عواص وعواصم ، قواض وقواضب كه در كلمهء دوّم يك يك حرف نسبت به كلمهء اوّل اضافه شده است جناس ناقص است . ممكن است گاهى ميان دو كلمهء مفرد به وسيلهء يك حرف يا دو حرف ( متنوّع ) اختلاف باشد . مورد اختلاف گاهى در اوّل كلمه است مانند قول عرب : بيني وبينكم ليل دامس وطريق طامس : « بين من وشما شب تاريك است وراه ناپيدا » . كه بين دامس وطامس با اختلاف در حرف اوّل جناس ناقص است . وگاهى مورد اختلاف در وسط كلمه است مانند قول عرب : ما خصّصتنى ولكن خسّستنى ، « مرا ممتاز نساختى بلكه خوار كردى » ، كه در اين مثال مورد اختلاف ( ص ) و ( س ) است كه از دو نوع مختلف ولى از نظر صدا به هم نزديكند . به اين تجنيس مشابه وكمياب نيز گفته‌اند . گاهى اختلاف در نوع حروف ودر آخر كلمه است مثل سخن پيامبر ( ص ) : الخير معقود بنواصى الخيل : « سعادت ونيك بختى به پيشانى اسبها بسته است » ، ( منظور اسبان مجاهدان في سبيل اللّه است ) كه در اينجا بين خير وخيل تجنيس ناقص است ، زيرا « ر » و « ل » دو نوع حرف است . گاهى اختلاف به واسطهء دو نوع حرفى است كه از نظر مخرج به هم نزديك نيستند ممكن است اين حروف در آخر ، وسط ، يا اوّل كلمه باشد . در آخر كلمه

--> ( 19 ) دستهاى متجاوزان را قطع كنند وبا شمشيرهايى كه حكم مرگ را دارد بر آنها حمله‌ور مىشوند .