بزند . در آن هنگام مشاهده مىشود كه جهنّم برافروخته شده وبهشت آراسته گرديده است . اين مضمون كلام خداست كه فرموده است . « وَإِذَا السَّماءُ كُشِطَتْ وَإِذَا الْجَحِيمُ سُعِّرَتْ وَإِذَا الْجَنَّةُ أُزْلِفَتْ عَلِمَتْ نَفْسٌ ما أَحْضَرَتْ » « 6 » ونيز فرمود : « فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ » « 7 » . ( 4938 - 4926 ) فرموده است : ولقد بصّرتم ان ابصرتم وأسمعتم ان سمعتم وهديتم ان اهتديتم . اين جملهء امام ( ع ) اشاره است به جواب ديگرى وشباهت دارد به آنچه قبلًا به آن اشاره كرديم وآن بهانه اين است كه آنها وجود حجاب را مانع از مشاهدهء چيزى مىدانند كه باعث زارى وبىتابى است . توضيح مطلب اين است كه هر چند اكنون حجاب وجود دارد وحقايق پس از مرگ را پوشيده است ولى آنان بر آن حقايق واقفند وبا عبرتها ومثلهايى كه بر زبان أنبيا جارى شده است حقيقت براي آنها روشن است ومشكلات پس از مرگ را از كتب الهى وسنن أنبيا فهميده‌اند وبا دلايل واضح وبراهين قاطع آنها را دريافته‌اند آن چنان كه گويا آنها را مشاهده كرده شكّى در آنها ندارند ، بنا بر اين حجاب نمىتواند براي آنها بهانه‌اى باشد . در اين كه امام ( ع ) از بين حواسّ پنجگانه اختصاصاً شنيدن وديدن را يادآورى فرموده‌اند بدان خاطر است كه عبرت گرفتن براي أمور آخرت به اين دو بستگى دارد . به كار بردن كلمهء هدايت در جملهء فوق اشاره به سهمى است كه عقل بدون دخالت ابزار در هدايت دارد ، واين كه امام ( ع ) « ان شرطيّه » را سه بار در جمله خود به كار برده است به اين معنى است كه با وجود ديدن وشنيدن و

--> ( 6 ) سورهء تكوير ( 81 ) : آيهء ( 11 ) : در آن هنگام كه پرده از روى آسمان برگرفته شود ودر آن هنگام كه دوزخ شعله‌ور شود ، در آن موقع هر كس مىداند چه چيزى را آماده كرده است . ( 7 ) سورهء ق ( 50 ) : آيهء ( 22 ) : ما پرده از كارت برانداختيم وچشم بصيرت بيناتر شد .