ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
614
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
خانههايتان بمانيد وبين خود را اصلاح كنيد . وپس از آن مىفرمايد : « براي توبه وبازگشت به خدا فرصت خواهيد داشت » . اين جملهء امام ( ع ) : التّوبة من ورائكم معصيت كاران را توجّه مىدهد كه به توبه بازگردند ودر ميدان معصيت قدم نگذارند واز پيروى شيطان دورى كنند . مقصود از اين كه ، توبه پشت سر شماست ، اين است كه هر گاه جاذبههاى الهى قلب بندهاى را بربايد به گونهاى أو را از معصيت دور مىكند كه از گناه اعراض كند وبا تمام وجود به قبلهء حقيقي كه جايگاه ابراز ندامت است بازگردد ، در اين صورت اطلاق توبه صحيح است . وبا توجّه به اين معناى توبه ، منظور از « وراء » ورأى عقلي است ، وورأى بدين معنى بهتر است از قول كساني كه آن را به معناى پيش رو دانستهاند . ( 4270 - 4259 ) فرموده است : ولا يحمد حامد الّا ربّه ولا يلم لائم الّا نفسه در اين عبارت امام ( ع ) توجّه مىدهد كه سپاس وحمد شايستهء خداست نه جز أو واين كه خدا منشأ هر نعمتي است . وبدان سبب سزاوار ستايش مىشود ، كه در گذشته به اين حقيقت اشاره كردهايم . كلام امام ( ع ) همچنين اشاره دارد بر اين كه نفس را فقط هنگام انحراف از قبلهء حقيقي وپيروى از إبليس وپذيرش دعوت أو بدون اختيار بايد ملامت كرد وبه اين دو واقعيّت قرآن كريم اشاره فرموده است آنجا كه مىفرمايد : « ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ » « 11 » . بنا بر اين هر نيكى كه به بندگان برسد از جانب خداست وبه همين دليل خداوند شايستهء حمد وسپاس است وهر بدى كه به انسان برسد از جانب خود انسان است ، وبه همين دليل ملامت وسرزنش متوجّه خود اوست . وامّا سخن سيّد رضى ( رحمة اللّه عليه ) كه فرمود : انّ في الكلام من مواقع
--> ( 11 ) سورهء نساء ( 4 ) : آيهء ( 79 ) يعنى : هر چه از نيكى به تو رسد از جانب خداست وهر بدى رسد از جانب خودت مىباشد .