ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
555
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
عقايدشان پراكنده خواهد شد ، زيرا پيامبر ( ص ) امام ( ع ) را بر أمور مطّلع كرده وذهن أو را آماده ساخته بود چون عدّهاى از مردم در آن زمان از عمر وبسيارى از عثمان نفرت داشتند ، چه رسد به معاوية . گروهى بودند كه خود را براي خلافت شايسته دانسته وآن را براي خود مىخواستند وبر اين باور بودند كه خلافت بعد از أبو بكر به آنها خواهد رسيد . وقتي كه كار به اين صورت باشد ، چنانچه علمي كه آن حضرت از عاقبت كار داشت ديگران مىداشتند نظام موجود حاصل نمىشود وعدّهاى از رسيدن خلافت به امام ( ع ) مأيوس مىشدند . بعضي از خشونت عمر مىترسيدند واز أو نفرت داشتند وبعضي ديگر از بنى اميّه واعمالشان متنفّر بودند . با اين ترتيب امام ( ع ) اضطراب انديشهء مردم را از باب مبالغه به لرزش طناب در چاه بسيار عميق تشبيه كرده است كه تشبيه معقول به محسوس است . هر چقدر چاه عميقتر باشد لرزش طناب به دليل بلندى آن بيشتر خواهد بود ، يعنى در اين وضع اضطراب مردم بيشتر واختلافشان شديدتر مىشود . بنا به قول بعضي مقصود امام ( ع ) از عبارت اين است كه آنچه مرا مانع از مطالبهء خلافت وجنگ شد اشتغال من به أموري بود كه از علم به أحوال آخرت ومشاهدهء نعمتها ، وگرفتاريهاى قيامت بوده است ، كه اگر از آنچه مىدانستم پرده برمىداشتم وديگران مىدانستند همچون لرزش ريسمان بلند در چاه گود از خوف خدا مىلرزيدند واز عتاب أو هراسناك مىشدند ويا به پاداشهاى آخرت شوق پيدا مىكردند واز رقابت در امر دنيا فراموش مىكردند . احتمال دارد كه امام ( ع ) معناى أخير را قصد كرده باشد . اگر تمام اين خطبه به دست ما مىرسيد ، شايد مقصود امام ( ع ) روشن مىشد كه اكنون بر آن واقف نيستيم .