كه از نظر شرع نهى شده است در آن مكان حرام است . كلام امام ( ع ) كه فرمود : الّذى جعله قبلة للأنام به اين آية شريفه استناد كرده است كه : فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَحَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ « 20 » . امام ( ع ) كه فرمود « مانند شتران تشنهء آب به كعبه وارد مىشوند » ورود خلق را به كعبه به ورود شتران تشنهء به آب تشبيه كرده است وجه شبهات اين است كه ورود مردم به خانه با حرص وشوق وازدحام مانند ورود شتران تشنهء بر آب است . نظر ديگرى در وجه شباهت آن چيزى است كه ما توضيح داديم يعنى بىاطلاعى مردم از اسرار حج وحكمت الهى كه در اعمال حج منظور كرده است . چون عقل تنها چيزى است كه انسان را از ديگر حيوانات ممتاز مىكند وعقل از دريافت اسرار حج ناتوان است ، ممكن است ميان انسان ومركب سواريش در وارد شدن به خانه وديگر مناسك فرقى نباشد ، امّا به نظر ( شارح ) اين تشبيه دور ونادرست است . ( 2117 - 2113 ) فرموده است : ويألهون اليه ولوه الحمام اين سخن امام ( ع ) اشاره به اين دارد كه مردم هر سالى اشتياق دارند كه به مكّه بروند چنان كه كبوتران ساكن حرم بدان مكان انس دارند . امام ( ع ) در جمله‌هاى بيته الحرام ، ورود الانعام ، ولوه الحمام رعايت سجع را فرموده است . ( 2126 - 2118 ) فرموده است : جعله علامة لتواضعهم لعظمته واذعانهم لعزّته . اين فراز اشاره به آن دارد كه ما بيان كرديم وآن اين كه چون عقل قادر نيست اسرار اين اعمال را دريابد به ناچار علّت انجام اعمال حج فقط امر خداوند متعال وقصد امتثال فرمان اوست از آن جهت كه پيروى امر خدا واجب

--> ( 20 ) سورهء بقره ( 2 ) : آيهء ( 144 ) : ما روى تو را به قبله‌اى كه بدان خشنود شوى بگردانيم پس روى به طرف مسجد الحرام كنيد وشما مسلمين هر كجا باشيد در نماز روى بدان جانب .