ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
27
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
فضيلت از آن كسى است كه به مصداق آية كريمهء : السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ بر اين كار سبقت گرفته است . در بحث ألفاظ ، ابن ميثم سه قاعده ترتيب داده كه هر قاعدهاى به چند قسم وهر قسمي به چند فصل وهر فصلى به چند بحث مطابق نمودار صفحه بعد تقسيم شده است : قاعدهء اوّل را در بارهء دلالت ألفاظ بر معاني آورده ، وپيرامون ويژگيهاى ألفاظ مفرد ، مركّب ، تشبيه ، استعاره ، مجاز ، حقيقت و . . . بحث مىكند . قاعدهء دوّم را در تعريف خطابه وفايدهء آن آورده است . قاعده سوّم را به بيان فضيلت امام ( ع ) سابقهء ايمان ، زهد وتقواى آن حضرت از ديدگاه روايات رسول گرامى اسلام ، وتقرّب آن بزرگوار نسبت به پيامبر ( ص ) اختصاص داده است . بحث ألفاظ كه به عنوان مقدّمهء شارح در آغاز كتاب آمده بحث نسبتا مفصّلى است ودر فهم زيبايى كلام امام ( ع ) فوق العادة مؤثر است . ما براي مزيد اطلاع خواننده وآشنايى با سبك تقسيم مطالب به قسمتى از آن در صفحهء 28 اشاره مىكنيم . 2 - شرح نهج البلاغهء ابن ميثم دقيقا ، يك شرح كلامي وفلسفي است . بر خلاف شرح ابن أبي الحديد كه بيشتر به وقايع تاريخي پرداخته ، وكوشيده است سخن امام ( ع ) را در رابطه با حوادث گذشته وپيشامدهاى آينده توضيح دهد . هر چند كه مباحث تاريخي در جاى خود بسى لازم وضروري است وروشنگرى خاصّى به آيندگان نسبت به گذشته مىدهد ، امّا سخن امام ( ع ) بيشتر در رابطه با ايمان واعتقاد ورفتار اخلاقى واجتماعي بيان شده است . ابن ميثم با چنين ديدى از نهج البلاغة تلاش مىكند ، تا ژرفاى كلام امام ( ع ) در زمينهء مسائل اعتقادي ، مبدأ ومعاد ، هدايت وارشاد را مورد تحقيق ومداقّه قرار داده ، عمق سخنان آن حضرت را به قدر توان شرح وبسط دهد . در همين راستا اگر كسى بخواهد تبحّر فوق العادهء ابن ميثم بحراني را در مباحث كلامي وفلسفي واهميّت شرح كبير أو را نسبت به ديگر شروح بسنجد ، كافى است كه بدقّت شرح اوّلين خطبه را مطالعه كند تا صحّت اين داورى برايش محرز ومسلّم شود . بها دادن ابن ميثم به جنبههاى معقول وكلامي گفتار امام ( ع ) موجب