چگونگى حركات ووضع آنها را به بهترين صورتي آفريده است وآنها را وسيلهء حدوث حوادث در عالم كون وفساد قرار داده است وبه ميزان معيّنى در آنها حرارت ، رطوبت ، برودت ، يبوست وجود دارد ، كه آميختگى بعضي با بعضي زمينه را براي قبول صورتهاى مختلفي از حيوان ، نبات ومعدن قبول مىكند . وپيدايش ستارگانى مانند خورشيد وماه تأثير فراوانى در حيات طبيعي دارند ، زيرا با حركت خورشيد ، روز وشب پيش مىآيد . روز ، هنگام طلوع خورشيد است كه زمان كسب وطلب معاش است وآن سبب به وجود آمدن أساس زندگى مىشود ، كه خود سبب سعادت اخروى نيز هست . خورشيد در مدّت حركت يوميهء خود مدام دور مىزند وهر قسمت از زمين را پس از قسمت ديگر روشن مىكند تا به مغرب برسد . هر قسمتى از جهان بهرهء خود را از اشراق خورشيد به اندازهء آمادگى خود مىگيرد . امّا شب كه زمان غروب خورشيد است زمينهء آرامش وسكون خلق را فرآهم مىآورد ، واين آرامش موجب آسايش وبه كار افتادن قوّهء هاضمه ورساندن غذا به تمام اعضا مىشود چنان كه خداوند متعال فرموده است : هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهارَ مُبْصِراً « 21 » وباز فرموده است : وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً وَجَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً « 22 » . خورشيد از جهت روشنايى به مثابهء چراغى است كه أهل هر خانه‌اى به اندازه نيازشان از آن رفع حاجت مىكنند وپس از رفع نياز نور به كنارى مىرود وظلمت كه متضاد آن است پديد مىآيد ، زيرا مصلحت جهان هر دو را ايجاب مىكند . وامّا حركات شمالي وجنوبي خورشيد را خداوند سبحان علّت پديد آمدن فصول چهارگانه قرار داده است . بنا بر اين در زمستان حرارت وگياهان مستور مىشوند ومواد لازم براي درياها به وجود مىآيد ابرها و

--> ( 21 ) سورهء يونس ( 10 ) : آيهء ( 67 ) : اوست خداوندى كه شب را براي آسايش وروز را براي معاش شما قرار داد . ( 22 ) سورهء نبأ ( 78 ) : آيهء ( 10 و 11 ) : شب را لباس وروز را معاش قرار داديم .