ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

213

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

بينديشد درهاى بلاغت را مىگشايد وخواهان بلاغت را بدان نزديك مىكند . عالم ومتعلّم ، دانشمند ودانش پژوه ، سخنور وپارسا نياز خود را از آن برآورده مىسازند . در ضمن آن از شگفتيهاى سخن امام ( ع ) در بارهء توحيد وعدل وتنزيه خداوند متعال از مشابهت خلق ، حقايقى وجود دارد كه هر تشنه‌اى را سيراب مىكند ، وهر بيمارى را شفا مىدهد وهر شبهه‌اى را بر طرف مىسازد . از خداوند متعال اميد توفيق وعصمت ( از خطا ) وانتظار كمك ويارى دارم . واز خطاى دل قبل از خطاى زبان واز لغزش سخن پيش از لغزش قدم به خداوند سبحان پناه مىبرم كه أو مرا كفايت كرده ونيكو وكيلي است « 2 » . مىگويم ( شارح ) « امّا » حرفى است كه همواره سخن به آن آغاز مىشود وآن را به دو قسمت يا بيشتر تقسيم مىكند وجملاتى را مىسازد كه هر كدام داراى حكم خاصي هستند . در كلام سيّد رضى « امّا بعد حمد اللّه » جزء دوم سخن به حساب مىآيد وتقدير كلام همراه جزء أول ( كه محذوف است ) چنين است : امّا قبل الشّروع في المطلوب فالحمد للّه ، وامّا بعد حمد اللّه فانّى كنت في عنفوان السّن . جزء أول به خاطر اختصار سخن حذف وسپس اين حذف معمول شده است ودر گفتار خطابي وغير آن حسن استعمال يافته ، تا آنجا كه به همان اندازه كه حذف آن زيباست ذكرش ناپسند است . سيبويه در اين باره گفته است : « امّا » با جمله‌اى كه بر آن داخل مىشود در

--> ( 2 ) خوانندگان محترم بايد توجه داشته باشند كه شارح بزرگوار « علىّ بن ميثم » بر اين است كه در ابتداى هر خطبه يا سخن امام ( ع ) أول لغات مشكل را معنى كرده ، سپس به شرح فرازهاى مختلف خطبه يا كلام مىپردازد وگاهى پيش از معنى كردن لغات وشرح سخن ، قواعد نحوى لازم را توضيح مىدهد وبعضا در اثناى شرح به بيان بعضي قواعد نحوى يا معاني بيان مورد لزوم مىپردازد . به همين دليل در آغاز شرح خطبه كه سيّد رضى ابتدأ قواعد نحوى ، سپس معناى لغات مشكل وآن گاه به شرح خطبه پرداخته است . - م .