حاذق ، از آن پس كوشيده‌اند ، تا شايد به درهاى نهفتهء حقايق سخن وحى گونه‌اش دست يابند وجانهاى حقيقت خواه خود را از نسيم عطر آگين كلامش صفا بخشند ، وبدين هدف سرمايهء عمرشان را صرف كرده‌اند وهر يك به فراخور ظرفيّت دانش خويش از آن درياى معارف ره‌توشه برداشته وبهره‌مند شده‌اند - هر چند ، تلاش وكوشش اينان بسى ارزشمند ، وبه يقين مورد توجّه آن حضرت ورضاى حق تعالى است - امّا هرگز نمىتوان گفت اينها تمام آن حقايقى است كه منظور نظر امام ( ع ) بوده است ، واينان خود نيز چنين ادّعائى را نداشته وندارند ، چه زرشناس بهتر از ديگران به گرانبهايى گوهر بىبديل توجّه دارد . بايد گفت نه تنها دانشمندان مسلمان ، به ظرافت وزيبايى سخن امام ( ع ) وعمق ژرفاى معناى بلند كلام حضرتش معترف ومقرّند ، بلكه تمام متفكّران ، انديشمندان ، سياستمداران ، حقوقدانان . . . همه وهر كس با هر كيش وآيينى ، در برابر عظمت روح ، بلندى همّت ، اجراى عدالت واحقاق حقوق ملّت كه در بيانات حكيمانهء آن حضرت متجلّى است ، سر تعظيم فرود آورده‌اند . چنين است كه جورج جرداق مسيحي كتاب صوت العدالة الانسانيّه را در دو جلد تأليف كرده وبدين وسيله أرادت خود را به آن مقام شامخ اظهار داشته است . 2 - براستى كدام دانشمند آزاد انديشى را سراغ داريد كه نهج البلاغة را مورد تحقيق قرار داده وشيفتهء گفتار سراسر حكمت آن بزرگوار نگرديده وبراي بهره گيرى از اين خوان نعمت وكسب دانش وفضيلت سر از پا شناخته باشد ؟ براي اثبات اين مدّعا به تاريخ مراجعه مىكنيم وبه اختصار پويندگان اين طريق را نام مىبريم : مرحوم علامه سيّد هبةالدّين شهرستانى « 40 » در كتاب ما هو نهج البلاغة « 41 » به پنجاه ونه كتاب اشاره كرده است كه پيرامون خصوصيّات وتوضيح كلام امام ( ع ) به رشتهء تحرير در آمده است . دريغ آمد وبىمناسبت هم نيست كه

--> ( 40 ) سيد هبة الدين شهرستانى ( 1967 - 1884 ) از اصلاح طلبان ديني در كربلا ونجف . از جمله تاليفات در كتابهاى الهيئة والاسلام وما هو نهج البلاغة مىباشد . ( 41 ) به نقل از كتاب پيرامون نهج البلاغة ، ترجمهء ما هو نهج البلاغة ، ص 56 .