ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

178

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

نمىكند ولفظ مفرد مىآورد . وگاهى تفصيل مطلوب است وگاهى زينت كلام در طولانى بودن آن است . در اين صورت حدّ ورسم را ذكر مىكند . گاهى لفظ خاص مفرد به دليل زشت بودنش به كلمهء ديگرى تبديل مىشود ، مانند اين كه عورت مرد وزن وعادت ماهانه را به جاى أسامي صريح آنها به كار مىبرند . بيشترين مورد به كار بردن اين كلمات در افراط مدح وستايش است ، بنا بر اين از تصريح به نامهاى حقيقي اين أمور به خاطر عظمت واحترام مجلس پرهيز مىشود . موارد ديگرى كه اين ألفاظ به كار مىروند وقتي است كه از ذكر آنها معذور باشند بخصوص وقتي بخواهند شنونده را بترسانند . 8 - سخن را با رعايت فاصله‌هاى مناسب زينت دهد . يعنى سخن داراى مصرع ، سجع ووزن مختصرى باشد نه وزن حقيقي مانند سخن علي ( ع ) : امّا بعد انّ الدّنيا قد أدبرت واذنت بوداع وانّ الآخرة قد أقبلت وأشرفت باطّلاع ، « همانا دنيا پشت كرد واعلان خدا حافظي نمود وآخرت روى آورد وبه رسيدن خود اطلاع داد . » ميان جملهء أول وجملهء دوم رعايت سجع شده است ، وسجع در بيان حضرت سجع متوازن است وچنان كه مىدانيد سجع متوازن به ذهن انسان نزديكتر است . سزاوار است كه فاصله‌هاى سخن را طولانى نكنى تا بخش أول سخن فراموش نشود وطولانى نكنى تا براي ذهن روشن باشد ودر نتيجة متوالى بوده وسخن در ذهن استوار شود . فاصله‌هاى سخن داراى اقسامى است وجايگاه فاصله را مقسّم مىنامند ، چنان كه در مثال توصيف فرشتگان ذكر شد . گاهى اين اقسام متقابلند مانند سخن حضرت علي ( ع ) : امّا الآمرة البرّة فيعمل فيها التقىّ وامّا الآمرة الفاجرة فيتمتّع فيها الشّقى ، « در حكومت نيكوكار پرهيزگاران فعّالند ودر حكومت فاجر