فرقه‌هاى گوناگون اسلامى در باب امامت و خلافت پرداخته و به‌طور مبسوط به آراء مكاتب فكرى معتزله ، فرقه‌هاى شيعه ، افكار اصحاب حديث و فرقه‌هاى خوارج پرداخته است . ويلفرد مادلونگ انتساب اين كتاب را به ناشى اكبر انكار كرده و آن را از آثار جعفر بن حرب معتزلى ( م 236 ) دانسته است . حسن انصارى قمى نيز به استناد همين سخن انتساب كتاب مسائل الإمامة به ناشى اكبر را غلط دانسته است . « 1 » همچنين در پاورقى كتاب فرقه‌هاى اسلامى ، اثر مادلونگ آمده است كه « گزارش مستقل و كهن منسوب به ناشى دربارهء خارجيان ، مؤيد ساير دليل‌هايى است كه نشان مىدهد كتاب ، بسى پيش از زمان ناشى اكبر تأليف شده است » . « 2 » توضيح اين نكته ضرورى است كه شرح حال‌نويسان و تاريخ‌نگاران فرقهء معتزله همانند احمد بن يحيى بن مرتضى در طبقات المعتزلة و قاضى عبد الجبار بن احمد در فضل الاعتزال ، نام ناشى اكبر را در رديف علماى طبقهء هشتم برشمرده‌اند در حالىكه جعفر بن حرب را در شمار معتزليان طبقهء هفتم آورده‌اند . « 3 » ازاين‌رو بايد اذعان كرد ، در صورتى كه سخن مادلونگ درست باشد تأليف كتاب به يك طبقه پيش‌تر بازگشته و حداقل شش دهه زودتر نگارش يافته است . اما در كتاب فضل الاعتزال و طبقات المعتزلة و فهرست ابن نديم از عنوان كتابى در باب مذاهب براى جعفر بن حرب يادى نشده است . « 4 » با مراجعه به كتاب مىتوان شواهدى دالّ بر اين‌كه كتاب در حدود سال 230 نوشته شده است ، يافت . در بخش شيعه ( شمارهء 81 ) آخرين مطلب نقل شده دربارهء امام رضا و واقفيّه است كه مربوط به اواخر قرن دوم است و حال

--> ( 1 ) . كتاب ماه ، شمارهء 38 - 39 ص 3 ، مقالهء « ابو القاسم بستى و كتاب المراتب » . ( 2 ) . فرقه‌هاى اسلامى ، ترجمه دكتر ابو القاسم سرّى ص 107 . ( 3 ) . فضل الاعتزال ، قاضى عبد الجبار ، ص 281 ؛ طبقات المعتزلة ، ابن مرتضى ، ص 73 . ( 4 ) . فضل الاعتزال ، ص 282 ؛ فهرست ابن نديم ، ص 213 ، تصحيح رضا تجدّد .