مذاهب كه ظاهرا مرادش همين كتاب أصول النحل است ، به مناظرات فراوان وى اشاره مىكند . « 1 » ويلفرد مادلونگ ، اسلام‌شناس معاصر آلمانى ، هرچند در انتساب كتاب مسائل الإمامة به ناشى اكبر ترديد دارد ، انحراف گزارش‌هاى آمده در اين كتاب را از ديگر منابع كلامى قرون نخستين كمتر دانسته و تصريح مىكند كه « گزارش كهن كتاب مسائل الإمامة منسوب به ناشى كه با گزارش‌هاى بعدى سخت متفاوت است ، ارزشى ويژه دارد » . « 2 » از ديگر ويژگىهاى برجستهء مؤلف ، توانايى او در سرايش اشعار طولانى است كه با قافيه‌هاى دشوار و همراه با رعايت قوانين شعرى و اوزان عروضى بوده است . « 3 » ابن كثير دمشقى با اشاره به توانايى وى در واژگون ساختن اشعار شاعران ، به قصيدهء زيباى وى در خصوص نژاد پيامبر اكرم ( ص ) اشاره كرده ، خاطرنشان مىسازد كه اين قصيده را در كتاب سيرهء رسول خدا ( ص ) آورده است . « 4 » قاضى عبد الجبار و به دنبال او ابن مرتضى نيز به قصيدهء بلند وى اشاره كرده و از ميان اشعار او براى نمونه اين شعر را برگزيده‌اند : ما في البريّة أخزى عند فاطرها * ممّن يدين بإجبار و تشبيه « 5 » خطيب بغدادى نيز اشاره دارد كه ناشى اكبر همواره به مخالفت با هر موضوعى برمىخاست كه شاعران از آن سخن گفته بودند . « 6 » زركلى دربارهء نقاط ضعف وى مىنويسد : « او همت خود را همواره در مخالفت با علماى منطق ، شاعران و عروضيان مصروف مىداشت و سعى

--> ( 1 ) . فضل الاعتزال و طبعات المعتزلة ، ص 300 و نيز البداية و النهاية ، ج 11 ، ص 84 . ( 2 ) . فرقه‌هاى اسلامى ، ترجمهء دكتر ابو القاسم سرّى ، ص 107 - 108 . ( 3 ) . العبر في خبر من غبر ، ج 1 ، ص 424 ؛ سير أعلام النبلاء ، ج 14 ، ص 40 ؛ معجم المؤلفين ، ج 5 - 6 ، ص 111 . ( 4 ) . البداية و النهاية ، ابن كثير ، ج 11 ، ص 84 . ( 5 ) . طبقات المعتزلة ، ص 92 . يعنى خوارترين و رسواترين انسانها نزد آفريدگارشان كسى است كه [ در مورد خدا ] معتقد به جبر يا تشبيه باشد . ( 6 ) . تاريخ بغداد ، ج 10 ، ص 92 .