بسمه تعالى دربارهء رسالهء آغاز و انجام خواجه نصير الدين طوسى دانشمند عظيم القدر عالم اسلامى بىنياز از تعريف و توصيف است و شرح حال و آثار وى در مقدمهء بسيارى از آثارش و همچنين در كتب جداگانه‌اى كه دربارهء وى نگاشته شده آمده است . از اين رو ما در اينجا تنها به ذكر نكاتى دربارهء رسالهء حاضر ( آغاز و انجام ) كه آية ا . . . حسن‌زادهء آملى در مقدمهء تعليقات خويش بر اين رساله « 1 » آورده‌اند . اكتفا مىكنيم . ايشان مىفرمايند : « اين رساله از آغاز به آغاز و انجام شهرت يافت چنان كه سيد حيدر آملى در « جامع الاسرار » به آغاز انجام آن را نام برده است ، و لكن جناب خواجه آن را به اسم « تذكره » نام مىبرد كه تذكره در آغاز و انجام است . چنان كه در چند جاى ديباچه بدان نص دارد و در تسميهء آن به كريمهء إِنَّ هذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ سَبِيلًا تبرك و تمسك جسته است . اين رساله در واقع سخن از شرح حال انسان در هر عالم است ، جز اين كه در فصل دوم و هفدهم و برخى از مواضع ديگر در اثناى سخن به اختصار و ايجاز از آغاز يعنى مبدأ تعالى و آمدن انسان از فطرت اولى اشارتى نموده است . نه بدان نحو كه مثلا در مبدأ و معاد شيخ رئيس و مولى صدرا از مبدأ بحث مىشود . لذا سزاوار است كه اين رساله را يكى از رسائل در معرفت نفس يعنى روان‌شناسى بشناسيم و بدانيم . « آغاز و انجام يكى از مآخذ و مصادر علمى حكمت متعاليه ، معرفت و

--> ( 1 ) - اين تعليقات در همين كتاب پس از متن رساله چاپ شده است .