خواجه نصير الدين الطوسي

187

آغاز و انجام ( فارسي )

نكته ، در اينكه وهم عقل ساقط است غرض ما در اين نكته اين است كه وهم مرتبهء نازلهء عقل است و بعبارت ديگر وهم عقل ساقط است . بدان كه مشاء انواع ادراك را چهار نوع دانسته ، و شيخ در فصل دوم مقالهء دوم نفس شفاء بتفصيل عنوان كرده است ( ج 1 ط 1 ص 295 ) و از انواع تعبير به اصناف فرموده است بدين عبارت : « الفصل الثانى فى تحقيق اصناف الادراكات التى لنا الخ » فتدبر . و عجب اينكه در فصل هشتم نمط سوم اشارات ، تثليث در اقسام ادراك فرموده است و آن را بعنوان تنبيه ذكر كرده است كه : « تنبيه ، الشيء قد يكون محسوسا عند ما يشاهد الخ » و محقق خواجه نصير الدين در شرح آن در بيان انواع ادراك چهارگانه داد سخن را داده است و چنين آغاز فرموده است : لما فرغ من بيان معنى الادراك أراد أن ينبه على انواعه و مراتبها ، و انواع الادراك اربعة احساس و تخيل و توهم و تعقل ، فالاحساس ادراك الشيء الخ . » در كلام شيخ كه متن است به تثليث اقسام ادراك ، و شرح خواجه به تربيع آن تأمل لازم است بخصوص كه در شفاء تعبير به اصناف نموده است و در اشارات تثليث را معنون به تنبيه كرده است . و صدر المتالهين مطابق اصل اصيل تثليث كه عوالم را سه قسم ميداند انواع ادراك را نيز سه قسم مىداند و وهم را عقل ساقط ميداند و اين مطلب اسنى و اسمى را در سه جاى كتاب شريف اسفار كه ام الكتاب مؤلفات او است عنوان مىكند اول در فصل چهاردهم