خواجه نصير الدين الطوسي

99

آغاز و انجام ( فارسي )

تا پس از چند ماه مجموعه‌اى به چاپ سنگى ، حافل رسائلى چند از جبر و اختيار خواجه ، و آغاز و انجام وى ، و جام جهان نماى ، و لوائح جامى ، و دو غزل از عارف بزرگ آقا محمد رضاى قمشه‌اى از مكتبه‌اى ابتياع كرده است كه گمشده خود را يافته است : پس از عرض و مقابله نسختين با هم معلوم شده است كه تمام ديباچه آغاز و انجام را كه از آغاز آن تا فصل نخستين آنست ، در آن مطبوع نامطبوع سربى ، اسقاط كرده‌اند . و سبب آن همين خطبهء غراء شده است كه مثل جناب خواجه نصير الدين طوسى مفاد كريمهء هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ را بدان عبارت وجيز و عزيز پارسى بقلم آورده است كه : گر مطرب حريفان اين پارسى بخواند * در رقص و حالت آرد پيران پارسا را از اين گونه اسقاط و تحريف در بسيارى از كتب و رسائل حتى در جوامع روائى و روايات روا داشته‌اند كه وجه آن بر اهل بصيرت روشن است ؛ بلكه از آغاز خواستند با قرآن نيز اين چنين كنند . چون به چشمت داشتى شيشهء كبود * زين سبب عالم كبودت مىنمود كرده‌اى تأويل حرف بكر را * خويش را تأويل كن نى ذكر را در دفتر دل ثبت است كه : هنر در فهم حرف بخردانست * نه تعجيل سخن در رد آنست ترا گرديده‌اى تنگ است و تاريك * مكن عيب نكات تيز و باريك