حكيم زجاجى
13
همايون نامه ( تاريخ منظوم حكيم زجاجى ) ( فارسى )
به نام خدا يادداشت [ مصحح ] خردمندان همواره در ساختار فكرى ، فرهنگى و تعالى جوامع سهيم بودهاند ؛ موجى به وجود آوردهاند و اوجى افراختهاند . در هر دورهء بلاخيزى ، نهيب و نداى فرزانگان ايرانزمين بوده است كه مردم را به ايستادگى در برابر ستمكاران و متجاوزان فرا خوانده و آنان را در پيكار با ظلم و پيروى از منشهاى انسانى آگاه كرده است . در ميان اين مناديان عدل و استقلال ، حكيم فردوسى طوسى درخشانترين چهرهء تاريخ كشور جلوهاى ديگر دارد ، كه در تيرگى ستمپرور سدهء پنجم دفتر دانش و حكمت مىگشايد ، حماسهاى شكوهمند و جاودانه را در آن روزگار تلخ و هراسانگيز مىپردازد و درفش مبارزات استقلالطلبى برمىافرازد . تلاشى مىكند تا در ميانهء كشمكشهاى بلخ و بغداد ، ايرانى آباد و آزاد را بنياد كند . حكيم طوس ، چندين سدهء پيش ، به جامعهء بهتزدهء خويش دانايى تجويز مىكند . در ميان تعصبهاى جاهلانه چون افلاطون زمانه پاى دانش و خرد را به ميدان ارزشها مىكشاند و كار ارجمندش را با ستايش خرد مىآغازد . پليدىها و زشتىها را هنرمندانه به نمايش مىگذارد و دادگرى و درستى را با زيبايى تحسينانگيزى تصوير مىكند . مردم خستهء ستم را با كلام پرجلالش نويد پايندگى و توانايى سازندگى مىدهد . سرگذشت ايرانيان پاكنهاد را از دل سياهى سالهاى از ياد رفته برمىكشد و در برابر ديدگان حيرتزده مىگشايد و همگان را به خير و نيكى و يزدانپرستى فرا مىخواند .