كتاب شيوه سخن پردازى بر نكته‌هاى تاريخى برترى يافته است . ابراز شگفتى از يك چراغان ، آنجا كه ميگويد : « تا شمع كواكب در لگن سماوات فروزان و چراغ ثوابت در انجمن سيارات سوزان است . . . اين نوع چراغان كسى نديده » و در احساسى تب آلود از يك گرماى كشنده كه : « از تاب آتش هوا ، سنك مرمر و بلور مانند يخ آب گشته و لعل در صميم كان گداخته بر مثال خون از بينى كوه بر خاك كشيد » « 1 » و توصيف طبيعت سرما زده‌اى كه در آن : « گوئيا از تغييرات اوضاع فلكى جرم شمس بماهيت قمر تبديل يافته و عنصر نار به كره زمهرير مستحيل گرديده خون در نبض حيات مانند شاخ مرجان فسرده . . . آتش هم از خوف سرما در جوف سنك و آهن جاى گرفته بود . » « 2 » و يا وصف حال گرسنگان هرات در شهر بندانى مخوف كه تنها « ران حمل بر سيخ شهاب كباب شد و خوشه سنبله بر تابه فلك بريان گشت اما دست تمناى كسى به آن نميرسيد » « 3 » ، شيوه كار نويسنده ايست كه تاريخ را در كسوتى ادبى و شاعرانه عرضه كرده است . در بين مطالب كتاب و باقتضاى كلام اشعار نسبتا زيادى آمده كه تمامى در بحر متقارب سروده شده و « بجز يك بيت از آئينه سكندرى امير خسروى دهلوى » بقيه اثر طبع خود نويسنده است و اگر ديوانهاى غزلى كه در ديباچه كتاب از آنها ياد كرده شباهتى به اين اشعار داشته باشد احتمالا ارزش ادبى خاصى بر آن مترتب نخواهد بود . از كتاب نقاوة الاثار در حال حاضر دو نسخه خطى در دست است . يكى از نسخه‌ها متعلق به كتابخانه دانشكده ادبيات دانشگاه تهران و نسخه ديگر به كتابخانه موزه ايران باستان تعلق دارد . نسخه دانشكده ادبيات كه در حال حاضر به گنجينه كتابهاى خطى كتابخانه مركزى دانشگاه تهران منتقل گرديده است كتابى است با جلد تيماج قهوه‌اى به قطع 5 ر 17 x 29 سانتيمتر و اندازه داخلى 11 x 22 و

--> ( 1 ) - ص 492 س : 17 ( 2 ) - ص 455 ص : 9 ( 3 ) - ص 370 س : 2