شهاب الدين محمد خرندزي زيدري نسوي
مقدمهء مصحح 22
نفثة المصدور ( فارسى )
معروفتر و در ميان نويسندگان معاصر وى بيشتر متداول بوده است ، اشارت مىشود و ايضاح مطلب را در هر مورد بذكر مثالى نيز مبادرت مىرود . در ميان صنايع لفظى كلام سجع و جناس و صنايعى كه بر پايهء سجع استوار است ، همچون موازنه و ترصيع و تضمين مزدوج ، بيش از همه مورد توجّه مؤلّف بوده ، و از انواع سجع به نوع متوازى و مطرّف آن رغبتى بيشتر نشان داده است : سجع متوازى : « . . . بيدار باشيد ، كه وقت احتياط و حذر است ، در اختلاف روايات تأمّلى فرماييد ، كه محلّ نظر است . . . » 39 / 3 و 4 ، نيز ، 31 / 13 . سجع مطرّف : « . . . آن خاكساران آتشى را خاك سوى مكمن اجل مىراند ، و آن گوران خرطبع را گور سوى مرابض آساد مىدواند . . . » 33 / 12 و 13 ، نيز ، 14 / 11 و 15 / 1 ، 28 / 6 و 7 . بناى سجع در اين جمل مسجّع گاه بر افعال و روابط است : « . . . وقت تنگست ، تعجيل منماى و تأنّى و تثبّت كار فرماى . . . » 35 / 1 و 2 ، نيز ، 14 / 11 و 15 / 1 ، 26 / 1 و 2 ، 31 / 2 و 13 ، 32 / 8 و 9 ، 33 / 12 و 13 ، 34 / 10 و 11 . و گاه بر اركان ديگر جمله همچون مسند : « . . . گفتى سكندر در ميان ظلمات گرفتار ، و آب حيات تيره ، مردمك چشم اسلام در محجر ظلام ، و ديدهء نجات خيره . . . » 42 / 9 و 10 ، نيز ، 29 / 4 و 6 ، 39 / 3 و 4 . تضمين مزدوج - : « . . . و چون نصيحت فضيحت بار مىآورد ، و ملامت بندامت مىكشيد ، بديدهء اعتبار در سرآمد كار مىنگريستم . . . » 18 / 11 و 12 ، نيز ، 14 / 6 ، 18 / 2 ، 19 / 1 - 3 ، 27 / 1 و 2 ، 31 / 7 ، 77 / 2 ولع نويسنده بالتزام اين صنعت باعث آمده كه گاه تا سه سجع را بر روىّ واحد مراعات كند : « . . . ورم در حال برسم استغفار در قدم افتاد ، و ألم بر سبيل اعتذار برپاى ايستاد . . . » 93 / 2 و 3 ، نيز ، 52 / 7 و 8 ، 53 / 12 و 13 ، 55 / 12 ، 58 / 11 و 12 .