إذا و ترت امرءا فاحذر عداوته * من يزرع الشّوك لا يحصد « 1 » به عنبا « التّمثيل و المحاضرة » ص 78 و « نهاية الأرب » ج 3 ص 79 و « أدب الدّنيا و الدّين » ص 310 و « العمدة » ج 2 ص 294 و « شرح ابيات كليله و دمنه » نسخهء خطّى كتابخانهء مجلس شوراى ملّى بشمارهء 1914 و در « مجمع الأمثال » ج 1 ص 456 و 457 ذيل مثل : « أعجز من جانى العنب من الشّوك » آمده : « هذا أيضا من قول الشّاعر : إذا وترت امرءا . . . الخ قال حمزة : و هذا الشّاعر أخذ هذا المثل من حكيم من حكماء العرب من قوله : من يزرع خيرا يحصد غبطة ، و من يزرع شرّا يحصد ندامة ، و لن يجتنى من شوكة عنبة . » اين مثل با حذف بيت عربى و اندك تفاوتى در عبارات « مجمع الأمثال » در « المستقصى فى أمثال العرب » ج 1 ص 236 نيز آمده است . مضمون اين مصراع در كتب ادب و امثال عرب بصور مختلف آمده است . از آن جمله است : « إنّك لا تجنى من الشّوك العنب « 2 » » « العقد الفريد » ج 3 ص 128 و « نهاية الأرب » ج 3 ص 10 و « أسرار البلاغة » ص 106 و « المستطرف فى كلّ فنّ مستظرف » ج 1 ص 34 و « الشّوك لا يثمر العنب » « الفرائد و القلائد » ص 81 و « إنّما تحصد ما تزرع » « أسرار البلاغة » ص 106 و « كما تزرع تحصد » « المستطرف فى كلّ فنّ مستظرف » ج 1 ص 35 و « كلّ يحصد ما زرع » ايضا « المستطرف فى كلّ فنّ مستظرف » ج 1 ص 30 . و اين مصراع خود به صورت مستقلّ ، بدون ذكر صدر آن ،

--> ( 1 ) - در « التمثيل و المحاضرة » ص 78 : لم يحصد ( 2 ) - ميدانى در « مجمع الأمثال » ج 2 ص 244 ذيل مثل « من يزرع الشوك لا يحصد به العنبا » آورده : « لا يقال حصدت العنب و انما يقال قطفت و لكنه وضع الحصد بازاء الزرع و قوله به أراد ببذله و يجوز أن يريد يزرعه اى لا يحصد العنب بزرعه الشوك و المعنى : من أساء الى انسان فليتوقع مثله . »