و خرج ممالك محروسه را نوشته بودند » « 349 » . مطابق اظهار اسكندر منشى حاتم بيگ اردوبادى كه بعدها وزير كل شد در سال 999 ( - 1 - 1590 م . ) كه به مدت شش ماه « مستوفى الممالك » بود باز طرح تازه‌اى براى جدول نمودارى از درآمد و مخارج مملكت ( نسخهء تشخيص جمع و خرج ممالك محروسه ) ريخت . در دورهء آقا ميرزا على مستوفى الممالك كه از سال 1006 ( - 8 - 1597 م . ) پنج ماه تمام به اين سمت اشتغال داشت ، گويا اين طرح پايان يافته باشد « 350 » . اين طرح تا مدتى دراز « قدوه و قانون دفترخانهء همايون » « 351 » بود . در بارس‌ئيل 3 - 1072 ( - 3 - 1662 م . ) مىبايست در طرح بودجه يا « دفتر تشخيص » مربوط به زمان شاه عباس اول ، قسمتى كه مربوط به فارس بود تغييراتى داده شود زيرا از آن زمان درآمدها كمتر شده بود « 352 » . ضوابطى نيز وجود داشت كه مالياتها را به چه صورت و چه مقدار بگيرند . افضل التواريخ ضمن وقايع سال 963 ( - 6 - 1555 م . ) به مناسبت شروع به‌كار صدر مير زين الدين سيد على ذكر مىكند كه وى « دستور العملى بر آداب مملكتدارى و رعيت‌پرورى و قشون آرائى و طمطراق پادشاهى و سلوك با رعيت و سپاهى و اخذ مالوجهات و وجوهات هر محل و الوس حتى احداث و جريمهء مجرمان . . . » « 353 » فراهم آورده است . آنگاه اين منبع به ذكر مطلب خود ادامه مىدهد و مىگويد اين

--> ( 349 ) - جواهر الاخبار ، ص a 315 . ساورى اين مطلب را طور ديگرى فهميده و ترجمه كرده است . رجوع شود به : Savory : A Secretarial Career . . . , in , Islamic Studies ( Karatschi ) , Bd . II , Nr . 3 ( Sept . 1963 ) , 343 ff . ( 350 ) - تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 1092 . ( 351 ) - همان‌جا . ( 352 ) - عباسنامه ، ص 318 و بعد از آن ؛ قسمت اخير در جلد پنجم سفرنامه ، ص 253 و بعد از آن مورد تأييد شاردن نيز هست . ( 353 ) - افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 212 .