است « 191 » . مطابق تمام آنچه ما مىدانيم در ابتداى دورهء صفويه حكومت‌هاى نواحى معينى مخصوص و منحصر به بعضى مناصب نبوده است . اما بعدها مسلّما در مورد برخى مناصب كار چنين شده است . حداكثر از اوايل قرن يازدهم هجرى حكومت رى با منصب ايشك آقاسىباشى توأم گرديد . در اواخر دورهء صفويه معمولا فرماندهء قواى سواره نظام ( قورچىباشى ) حكومت كازرون ( نزديك شيراز ) ، فرماندهء غلامان سلطنتى ( قلّرآقاسى ) حكومت گلپايگان ، فرماندهء تفنگچىها ( تفنگچىباشى ) حكومت ابرقوه و فرماندهء توپخانه ( توپچىباشى ) حكومت شفت را در گيلان « 192 » داشته‌اند . بقيهء نواحى عراق عجم از ابتداى قرن يازدهم هجرى به‌صورت خاصه اداره مىشده است . از ايالات بزرگ ، حكومت آذربايجان از قرن دهم توأم با يكى از مناصب دولتى بوده است : حكومت آذربايجان از زمان شاه اسمعيل اول لااقل گاه‌وبيگاه و بعدها تقريبا به‌صورت مستمر مخصوص فرماندهء كل قوا ( امير الامرا ، سپهسالار ) « 193 » بوده است . از قرن يازدهم به بعد حكومت تعداد زيادى از ايالات بزرگ مخصوص بعضى مناصب دربارى مىشود كه براى وقوف به جزئيّات آن به فهرست حكّام در قسمت بعد رجوع كنيد . شاردن مىگويد كه احدى جسارت نمىكرد در كارها و مناصب دربارى براى خود جانشينى تعيين كند « 194 » . خلاصة التواريخ به‌عنوان مثال ذكر مىكند كه در سال 985 ( - 1577 م . ) مهردار وقت براى اولين بار به قم رفت كه حكومت آن از بيست سال پيش با خود او بود « 195 » . اما چنين به‌نظر مىآيد كه حتى ايالات بزرگ نيز در

--> ( 191 ) - تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 227 . ( 192 ) - تذكرة الملوك ، ص b 86 . ( 193 ) - ساورى ( Prov . Ad . 122 ) بدون مدرك و دليلى در اين حقيقت ترديد مىكند . ( 194 ) - شاردن ، جلد پنجم ص 359 . ( 195 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 268 .