شبيخون و غارتگرى ازبكهاى ماوراى جيحون گرديد . ازبكها از سال 996 ( - 1588 م . ) تا سال 1007 ( - 1598 م . ) بدوا بخشى از خراسان و بعدا تمام آن را متصرف شدند . در پايان دورهء صفويه ، اواخر سال 1127 ( - اواخر 1715 م . ) يا ابتداى سال بعد از آن « 100 » هرات بعد از قندهار دومين ايالت بزرگى بود كه سر از فرمان شاه پيچيد . از سال 962 ( - 1555 م . ) به بعد تا مدتى طولانى شاهزاده‌اى حكمرانى « 101 » مشهد را داشت . مطابق خلاصة التواريخ وى حكام « سراسر ايالت خراسان را از سرحد سمنان تا هرات و سيستان » « 102 » زير نظر داشت . البته در حالت عادى حاكم مشهد داراى چنين اهميتى نبود . در زمان شاه اسمعيل دوم ( 985 - 984 - 1577 - 1576 م . ) مىبينيم كه حاكم مشهد « امير الامراى نصف خراسان » « 103 » بوده است . از طرف مغرب همواره مشهد به سمنان ، دامغان و بسطام محدود مىشد . از طرف مشرق در زمان شاه طهماسب اول ( 984 - 930 - 1576 - 1524 م . ) سرحد ، شمال اسفراين بود : خبوشان ( قوچان ) در اوايل دورهء صفويه در تملك قزلباشها بود ولى در ابتداى دورهء زمامدارى شاه طهماسب اول به كرّات بين صفويان و ازبكان دست به دست گشت و تازه در سال 972 ( - 5 - 1564 م . ) به صورتى قطعى باز در شمار

--> ( 100 ) - ذكر تاريخ به تبعيت از مجمع التواريخ ، ص b 20 . ( 101 ) - رجوع شود به همين فصل ، بند ه : وابستگىهاى اجتماعى حكام ، فهرست شاهزادگانى كه در ايالات بوده‌اند ، مشهد . ( 102 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 181 : « كل ولايت خراسان از سرحد سمنان تا دار السلطنهء هرات و سجستان » ؛ و رجوع شود به خلاصة التواريخ ، ص a 265 . قدرت بسيارى كه در آن زمان حاكم مشهد داشت شايد از اين جهت بود كه قزاق خان تكلو ، حاكم هرات در آن عهد ياغى شده بود . ( 103 ) - تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 140 .