ب - ادارهء ايالات خاصه 1 - ادارهء امور مالى در اينجا قصد ما اين نيست كه نمائى از طرز كار ادارات امور مالى به‌دست دهيم ، بلكه كوشش ما بيشتر مصروف بدانست كه مناسبات وزير ايالت را با ساير عمال ايالتى بيازمائيم . در كارى كه در پيش داريم بيشتر تكيهء ما بر حقايقى است كه در قرن هفدهم ( - قرن يازدهم هجرى ) در يزد رخ داده و محمد مفيد آن را گزارش كرده است . فقط گاه‌گاه نگاهى اجمالى نيز به وضع ساير ايالات مىافكنيم . محمد مفيد فصل خاصى را به بحث دربارهء مستوفيان يزد اختصاص داده است كه از ميان آن جمع « . . . بعضى از جانب ديوان اعلى و برخى به صلاح حكام و وزرا به آن مهم قيام مىنموده‌اند . » « 67 » هرگاه وزيرى در عين حال سمت مستوفىگرى را نيز به عهده داشت « 68 » ، مىتوانست انجام دادن وظايف خود را به فردى ديگر محول سازد . در چنين صورتى ديگر ما با يك نفر مستوفى سروكار داريم كه « از طرف وزير » انجام وظيفه مىكرده است . از زمان شاه محمد ( 95 - 985 - 87 - 1578 م . ) تا دورهء شاه سليمان ( 1105 - 1077 - 94 - 1667 م . ) در يزد با مأمور ديگرى سروكار داريم به‌نام « گرك يراق

--> ( 67 ) - جامع مفيدى ، جلد سوم ، قسمت اول ، ص a 179 . ( 68 ) - براى مثالى در اين مورد رجوع شود به جامع مفيدى ، جلد سوم ، قسمت اول ، ص b 146 .