رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )

156

نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )

جد مؤلف افضل التواريخ « 25 » است . اين شايستهء توجه است كه هيچ كدام از مراجع ديگرى كه ما مىشناسيم از اين وزير نام نمىبرد و به همين جهت ما اين اخبار را با احتياط مىپذيريم « 26 » . آقا كمال الدين زين العباد كرمانى ( كه آقا كمالى نيز ناميده مىشده ) پس از چند صاحب منصب ديگر بين سالهاى 964 و 979 ( - 71 - 1557 م . ) در مقام وزارت كل خراسان به‌كار اشتغال داشت « 27 » . يكى از وزرا و مأمورين برآورد مالياتى « مميّز » تربت ، يكى از مأمورين برآورد ماليات « ارغيان و كليدر و معادن » و همچنين يكى از برآوردكنندگان ماليات بسطام و بيارجمند را كه همه توسط او منصوب شده بودند مىشناسيم « 28 » . باز اين شغل مدتى بلامتصدى ماند . اما در سال 986 ( - 1578 م . ) شاه محمد « وزارت كل الكاى خراسان ( را ) با مميّزى » به همان صورت كه آقا كمال الدين زين - العباد كرمانى داشت به ميرزا شكر اللّه اصفهانى « 29 » كه در دورهء شاه اسمعيل دوم ( 5 - 984 - 7 - 1576 م . ) وزير اعظم بود سپرد . اما اين شخص فقط مدتى كوتاه توانست

--> - فرمان رجوع شود به حاشيهء نمرهء 61 همين فصل . گاه‌گاه از همهء وزراى ايالات و همچنين وزراى كل در مقابل وزير اعظم به‌عنوان « وزراى جزو » ياد مىشود ( مثلا در تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 166 ، 1093 ) . ( 25 ) - رجوع شود به افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص a 97 ، a 256 . ( 26 ) - براى وقوف به يك عدم صحت ديگر در افضل التواريخ رجوع شود به ديكسون ، ص 190 و بعد از آن . ( 27 ) - اولين بار ضمن وقايع ئيلان‌ئيل 5 - 964 به‌عنوان « وزير ممالك خراسان » ياد شده است ( خلاصة التواريخ ، ص a / b 187 ) ؛ متوفى در قوىئيل 9 - 978 پس از « تقريبا پانزده سال » خدمت ( خلاصة التواريخ ، ص a 231 ) ، طبق تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 165 « قدرى قبل از مرگ شاه طهماسب اول » . طبق جواهر الاخبار ، ص a 316 وى به حبس افتاد . ( 28 ) - جواهر الاخبار ، ص b 315 : ارغيان و كليدر و سركار معدن . و اين قرائت خلاف رأى ساورى است كه چنين آورده است : كليدر و سركار معدن . رجوع شود به كتاب زير : Savory , A Secretarial Career . . . in : Islamic Studies II , 3 ( Sept , 1963 ) . همچنين رجوع شود به نسخ جهان‌آرا ، ص b 235 : . . . الكاى كليدر و بعضى مواضع . ارغيان همان جاجرم است . ( 29 ) - به تبعيت از خلاصة التواريخ ، ص b 281 .